با نزدیک شدن به دسامبر ۲۰۲۶ و پایان دومین دوره پنجساله آنتونیو گوترش، سازمان ملل در شرایطی دفتر دبیرکلی را به جانشین او میسپارد که این نهاد چندجانبه تحت فشارهای بیسابقهای قرار دارند. گوترش در حالی با این سازمان وداع میکند که دوران تص...
با نزدیک شدن به دسامبر ۲۰۲۶ و پایان دومین دوره پنجساله آنتونیو گوترش، سازمان ملل در شرایطی دفتر دبیرکلی را به جانشین او میسپارد که این نهاد چندجانبه تحت فشارهای بیسابقهای قرار دارند. گوترش در حالی با این سازمان وداع میکند که دوران تصدی او، بهویژه در دو سال اخیر، با چالشهایی جدی همچون تضعیف مکرر اصول چندجانبهگرایی، کاهش بودجههای عملیاتی و ناتوانی مشهود در مهار مناقشات کلان در اوکراین، خاورمیانه و سودان همراه بوده است.
میراث گوترش که بر آرمان همبستگی بینالمللی استوار بود، اکنون در مواجهه با واقعیت جهانیِ دوپاره و متاثر از رقابتهای ژئوپلیتیک، به آزمونی سخت کشیده شده است. در حالی که فرآیند انتخاب دبیرکل بعدی در نیویورک در جریان است، پرسش اصلی دیپلماتها و ناظران بینالمللی این است که چه کسی سکان مدیریت این نهاد را در این دوران گذار پرمخاطره به دست خواهد گرفت؛ در این میان، نام ربکا گرینسپن (Rebeca Grynspan) سیاستمدار کاستاریکایی، بهعنوان پیشتاز این رقابت و جدیترین گزینه جانشینی، کانون توجهها را به خود معطوف کرده است.
در محافل سیاسی بحثهای بسیاری مطرح است مبنی بر اینکه این بار، دبیرکل سازمان ملل باید یک زن باشد؛ اقدامی که برای نخستینبار در تاریخ ۸۰ ساله این سازمان رخ میدهد. همچنین به نظر میرسد نوبت به آمریکای لاتین رسیده است، چرا که دبیرکلهای سه دهه اخیر از اروپا (گوترش)، آسیا (بان کیمون) و آفریقا (کوفی عنان و پطرس غالی) بودهاند. آمریکای لاتین تاکنون تنها یک دبیرکل داشته است: خاویر پرز دکوئیار پرویی که بین سالهای ۱۹۸۲ تا ۱۹۹۱ در این سمت بود.
آیا یک زن از آمریکای لاتین دبیرکل سازمان ملل خواهد بود؟
فرآیند انتخاب جانشین گوترش، اکنون با محوریت ۲ نامزد اصلی از آمریکای لاتین، یعنی گرینسپن و کارولین رودریگس-بیرکت (Carolyn Rodrigues-Birkett) از گویان، وارد مرحلهای حساس شده است. گرینسپن در رایگیریهای غیررسمی اخیر پیشتاز بوده، اما به دلیل غیرشفاف بودن این روند، هنوز هیچ نتیجهای نهایی نیست. اگرچه رافائل گروسی آرژانتینی نیز به عنوان رقیبی جدی مطرح است اما تاکنون موفق به کسب حمایت کافی نشده است.
در تحلیل ویژگیهای ۲ نامزد پیشتاز، هر دو چهرههایی عملگرا و کارآمد محسوب میشوند که برخلاف گوترش، پیشینه سیاسی پرهیاهوی جهانی ندارند.
ربکا گرینسپن با ۷۰ سال سن و سابقه ریاست بر «آنکتاد» (UNCTAD) و معاونت ریاستجمهوری کاستاریکا، بهواسطه تجربه مدیریتی در سطوح بالا، گزینهای واجد شرایط و مقبول در محافل دیپلماتیک تلقی میشود.
در مقابل، رودریگس-بیرکت با ۵۳ سال سن، به دلیل سوابق دیپلماتیک و داستان زندگی الهامبخشش مورد احترام است؛ با این حال، مواضع انتقادی او در قبال بحران غزه، چالشهایی را در مسیر جلب حمایت کامل واشنگتن برای وی ایجاد کرده است.
ریچارد گاوان مدیر امور جهانی «گروه بینالمللی بحران»، درباره گرینسپن میگوید: «او کمپین موفقی دارد. سخت تلاش کرده و فکر میکنم بسیاری از اعضای شورای امنیت را متقاعد کرده که واجد شرایط است. افرادی در سیستم آمریکا نیز نگاه مثبتی به او دارند، اما گمان نمیکنم واشنگتن هنوز تصمیم نهایی را گرفته باشد.»
ربکا گرینسپن؛ از کاستاریکا تا پیشتازی در ماراتن دبیرکلی سازمان ملل
ربکا گرینسپن با سالها تجربه ارزشمند در حوزه صلح، دموکراسی و خدمات عمومی، یکی از مدعیان اصلی این رقابت است. این اقتصاددان کاستاریکایی با دههها فعالیت دیپلماتیک بینالمللی و کارنامهای درخشان (که پیشتر معاون رئیسجمهوری کاستاریکا بوده) اکنون در پی آن است تا این تجربه را در مقطعی تعیینکننده برای آینده سازمان ملل و توانایی پاسخگویی آن، به خدمت بگیرد.
از نگاه گرینسپن، زندگی او گواهی بر قدرت یک محیط صلحآمیز و دموکراتیک برای ساختن آیندهای بهتر است. او مسیر زندگی خود را حاصل پیوند آرزوهای شخصی با ریشههای خانوادگی و ارزشهای کشورش، کاستاریکا، میداند؛ سرزمینی کوچک و بدون ارتش که به والدین او (که از بازماندگان جنگ جهانی دوم بودند) پناه داد و به او و هموطنانش اعتماد کرد.
او میگوید: «زندگی من بر پایه تصمیم کشورم برای سرمایهگذاری روی مردم خود و سیستم چندجانبهگرایی، و همچنین شجاعت والدینم استوار است که باور داشتند میتوانند زندگی بهتری به من ببخشند.»
گرینسپن در چشمانداز خود برای سازمان میگوید: «مسیر شخصی من بازتابدهنده معنای سازمان ملل برای من است.» از نظر او، منشور سازمان ملل متحد چیزی فراتر از یک ماموریت سازمانی است: «این یک هشدار دائمی در برابر انسانیتزدایی، بیاعتمادی و چندپارگی است.»
از کاستاریکا تا صحنه بینالمللی
گرینسپن بین سالهای ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸ معاون رئیسجمهوری کاستاریکا بود و سمتهای معاون وزیر دارایی، وزیر مسکن و وزیر هماهنگکننده امور اقتصادی و اجتماعی را بر عهده داشت. او سپس فعالیت گستردهای را در نهادهای چندجانبه دنبال کرد و به یکی از چهرههای آمریکای لاتین با بیشترین تجربه در نظام بینالمللی تبدیل شده است.
وی در حال حاضر دبیرکل «کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل» (آنکتاد) است و با مرخصی ۶ ماهه بدون حقوق، تماموقت به کارزار انتخاباتی خود برای دبیرکلی سازمان ملل میپردازد.
بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۱، او ریاست «دبیرخانه کل ایبرو-آمریکانا» (Ibero-American General Secretariat) را در مادرید بر عهده داشت و در هر دو سِمت، اولین زن در این جایگاه بود.
تجربه او در نظام سازمان ملل همچنین به او اجازه داده است نقشی مستقیم در برخی از چالشهای بزرگ دیپلماسی معاصر ایفا کند. در سال ۲۰۲۲، او به نمایندگی از گوترش، در مذاکراتی که به توافقهای صادرات غلات از دریای سیاه میان سازمان ملل، ترکیه، روسیه و اوکراین منجر شد، شرکت کرد.
به گفته شخص گرینسپن، این تجربه به او آموخت که «وقتی سازمان ملل بر سر میز مذاکره باقی میماند و دیپلماسی بیسروصدا را با حمایت گروه کوچکی از متخصصان دارای انعطافپذیری و چابکی مناسب اعمال میکند، چه دستاوردهایی میتواند داشته باشد.»
گرینسپن چه برنامههایی دارد؟
برنامه گرینسپن، نوسازی سازمان ملل متحد برای «مفیدتر، چابکتر و پاسخگوتر» کردن این نهاد است. برنامه او بر سه اولویت اصلی متمرکز است:
در نخستین مناظره عمومی نامزدها که ۲۳ ژوئیه (یکم مرداد) در سالن مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک برگزار شد، گرینسپن با تکیه بر سوابق مدیریتی و برنامههای اصلاحی خود، اولویتهای ۱۰۰ روز نخست دوران احتمالی دبیرکلی را ترسیم کرد. او احیای اعتماد به سازمان ملل، تمرکز ویژه بر مقوله حفظ صلح، چابکسازی ساختار تشکیلاتی و همچنین تقویت ارتباط ارگانیک با کشورهای عضو و افکار عمومی را به عنوان ارکان اصلی برنامه خود معرفی کرد
وی در مقابل نمایندگان گفت: «از همان لحظه اول، با همه کشورهای عضو، شورای امنیت و طرفهای درگیر در منازعات کار خواهم کرد.»
گرینسپن افزود که پیشنهادش مبتنی بر صداقت، بیطرفی و شفافیت است و بر تجربه خود در مدیریت سازمانها، مدیریت بحران و مذاکرات بینالمللی تاکید کرد: «من درها را نمیبندم، به هیچ منفعتی خدمت نمیکنم. فقط به منشور (سازمان ملل) خدمت میکنم. من با نفوذ خود رهبری میکنم، نه با لفاظی. من رهبری را به ارمغان میآورم که در لحظات فشار، آن را کردهام.»
وی همچنین پیشنهاد داد مشوقهای درون سازمان ملل اصلاح شود تا از کارهای موازی و رقابت داخلی ناسالم جلوگیری شود، همکاری با سازمانهای منطقهای تقویت گردد و از منابع استفاده موثرتری صورت گیرد.
گذار از بدبینی؛ رویکرد متفاوت گرینسپن
گرینسپن در نشست منطقهای «آینده رهبری سازمان ملل» که سوم اوت ۲۰۲۶ (۱۲ مرداد) در مونتهویدئو اروگوئه برگزار شد، هشدار داد که جهان و این نهاد بینالمللی در یک بزنگاه سرنوشتساز ایستادهاند؛ مقطعی که تصمیمات امروز آن، آینده صلح را رقم خواهد زد. او ضمن تاکید بر منشور سازمان ملل به عنوان قطبنمای اخلاقی، از جامعه جهانی خواست تا با تکیه بر قدرت انتخاب و اراده سیاسی، از انفعال فاصله بگیرند و به کنشگری روی آورند.
وی گفت: «اجازه ندهیم امید را از ما بدزدند.» او یادآور شد که سازمان ملل در سال ۱۹۴۵ از امید به بازسازی جهانی ویرانشده توسط جنگ متولد شد. گرینسپن به عنوان فرزند پناهندگان جنگ جهانی دوم، اظهار داشت که میداند جنگ چه چیزی را میگیرد و صلح چه چیزی را ممکن میسازد، و مسئولیت کار برای مرحله جدیدی از همکاری، همبستگی و انسانیت مشترک را پذیرفت. «بسیاری از چیزهای بد در جهان فقط به خاطر آدمهای بد اتفاق نیفتادهاند. آنها به خاطر تصمیمات اشتباه بسیاری از آدمهای خوب هم رخ دادهاند. اجازه ندهیم دوباره این اتفاق بیفتد.»
حمایت کاستاریکا
رودریگو چاوز رئیسجمهوری وقت کاستاریکا، یادداشت دیپلماتیکی را در مارس گذشته (اسفند- فروردین) امضا کرد که با آن، این کشور به طور رسمی نامزدی گرینسپن را برای دوره ۳۱- ۲۰۲۷ میلادی به سازمان ملل ارائه و تاکید کرد که این نامزدی از حمایت نهادی و اجماع ملی برخوردار است.
لائورا فرناندس رئیسجمهوری فعلی کاستاریکا و مانوئل توار وزیر امور خارجه نیز پس از چندین دیدار با گرینسپن در ماه جاری در کاستاریکا، بار دیگر بر حمایت خود از نامزدی او تاکید کردند.
