بحران جدید سوخت در روسیه که منجر به صفهای طولانی در پمپبنزینها، افزایش بیسابقه قیمت عمدهفروشی و سهمیهبندی فروش در برخی مناطق شده است، ریشه در حملات پهپادی گسترده و بیسابقه اوکراین به پالایشگاههای نفت روسیه از اوایل اوت ۲۰۲۵ دارد. این حملا...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ببین و بخون؛ روسیه که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان نفت و فرآوردههای نفتی در جهان است، در ماههای اخیر با بحرانی غیرمنتظره در تأمین سوخت داخلی مواجه شده است. گزارشها حاکی از شکلگیری صفهای طولانی در پمپبنزینها، افزایش شدید قیمتها و حتی سهمیهبندی فروش بنزین در برخی مناطق از جمله کریمه، جنوب روسیه، منطقه ولگا و خاور دور است. این بحران که در نوع خود بیسابقه توصیف میشود، ریشه در ترکیبی از عوامل نظامی، اقتصادی و فصلی دارد که زنجیره پیچیده تأمین سوخت این کشور را هدف قرار داده است. در این گزارش، به طور کامل به ریشههای این بحران و سیر زمانی آن میپردازیم.
طبق گزارشها، نخستین نشانههای فشار بر سیستم سوخت روسیه به سال ۲۰۲۴ بازمیگردد. در این سال، صادرات دریایی فرآوردههای نفتی روسیه نزدیک به ۱۰ درصد کاهش یافت. این کاهش که تا حدی ناشی از حملات پهپادی محدودتر اوکراین بود، هشداری اولیه مبنی بر آسیبپذیری زیرساختهای پالایشی این کشور محسوب میشد . با این حال، در آن زمان، حملات معمولاً منجر به توقف کامل پالایشگاهها نمیشد و خسارات در عرض چند هفته قابل جبران بود، بنابراین بحران گستردهای شکل نگرفت .
نقطه عطف اصلی بحران کنونی از اوایل آگوست ۲۰۲۵ رقم خورد. در این زمان، اوکراین تاکتیک حملات پهپادی خود را به طور اساسی تغییر داد. تفاوتهای کلیدی این دور از حملات عبارت بودند از :
| ویژگی حملات ۲۰۲۴ | ویژگی حملات از اوت ۲۰۲۵ |
|---|---|
| حملات محدودتر، هر پالایشگاه با یک پهپاد | حملات گسترده و هماهنگ با تعداد زیادی پهپاد برای عبور از سامانههای دفاع هوایی |
| هدف: کاهش ظرفیت پالایش (اختلال موقت) | هدف: توقف کامل فعالیت پالایشگاهها (اختلال بلندمدت) |
| حملات تکی و مقطعی | حملات مکرر و متوالی برای مختل کردن فرآیند تعمیرات |
این تغییر تاکتیک تأثیر فوری داشت. پالایشگاههای کلیدی از جمله در اوختا، ریازان، ساراتوف، ولگوگراد و پالایشگاههای گروه سامارا (سیزران، سامارا و نووکوئیبیشف) هدف قرار گرفتند. همچنین پالایشگاههای مناطق روستوف و کراسنودار به طور مداوم مورد حمله قرار گرفتند .
با تشدید حملات و توقف یا کاهش تولید چندین پالایشگاه مهم، کمبود سوخت از مناطق اولیه (کریمه و شرق دور) فراتر رفت و به مناطق مرکزی، جنوب کشور، حوزه ولگا و حتی مناطق اطراف مسکو سرایت کرد . این گسترش جغرافیایی نشان داد که مشکل دیگر یک اختلال محلی نیست، بلکه به یک بحران سراسری در برخی بازارهای منطقهای تبدیل شده است.
دولت روسیه برای مقابله با این بحران و مدیریت ذخایر رو به کاهش داخلی، مجموعهای از اقدامات کنترلی را به اجرا گذاشت:
تمدید ممنوعیت صادرات بنزین: در سپتامبر ۲۰۲۵، الکساندر نواک، معاون نخستوزیر روسیه، اعلام کرد که ممنوعیت صادرات بنزین تا پایان سال تمدید خواهد شد . وی همچنین هشدار داد که تعادل بازار در ماههای سپتامبر و اکتبر «دشوار» خواهد بود .
ممنوعیت صادرات سوخت جت: در ادامه، دولت روسیه صادرات سوخت جت را نیز تا ۳۰ نوامبر ۲۰۲۵ (۹ آذر) ممنوع کرد تا از ثبات بازار داخلی در این بخش نیز محافظت کند .
سهمیهبندی فروش سوخت: برخی مناطق به سمت سهمیهبندی فروش سوخت رفتند. گزارشها حاکی از آن است که در برخی جایگاهها، سقف برداشت بنزین برای هر خودرو به ۲۰ لیتر محدود شده بود .
کاهش استانداردهای کیفی و درخواست واردات: در اقدامی غیرمعمول برای یک صادرکننده بزرگ انرژی، روسیه به پالایشگاهها اجازه داد تا سوخت با استانداردهای کیفی پایینتر برای بازار داخلی تولید کنند . همچنین گزارش شد که روسیه برای جبران کمبود، به دنبال واردات گازوئیل از قزاقستان است .
عوامل متعددی، بحران ناشی از حملات پهپادی را تشدید کردهاند:
اوج تقاضای فصلی: شروع حملات در ماه آگوست (مرداد/شهریور) مصادف با فصل برداشت محصولات کشاورزی و اوج سفرهای تابستانی در روسیه است که به طور طبیعی تقاضا برای سوخت را افزایش میدهد .
تعمیرات سالانه پالایشگاهها: این دوره به طور سنتی زمان انجام تعمیرات برنامهریزیشده در پالایشگاههاست که خود به کاهش عرضه دامن میزند .
سیاستهای قیمتگذاری دستوری: دولت روسیه سالهاست که قیمت خردهفروشی سوخت را کنترل میکند تا از نوسانات شدید جلوگیری کند. این سیاست، انگیزه تولیدکنندگان برای افزایش عرضه را کاهش داده و کارایی سیگنالهای بازار را مختل کرده است . در نتیجه، با وجود افزایش قیمت عمدهفروشی (که در سپتامبر به رکورد ۷۹,۷۸۸ روبل در هر تن برای بنزین AI-92 رسید )، قیمت خردهفروشی با افزایش محدودی مواجه شده است .
نرخ بالای بهره: نرخهای بالای بهره وامها، انگیزه شرکتهای نفتی را برای ذخیرهسازی سوخت در بهار و عرضه آن در تابستان کاهش داده است .
تفاوت با بحرانهای قبلی: بحران کنونی به دلیل تاکتیک نظامی جدید اوکراین، یعنی حملات گسترده و هدفمند برای توقف کامل پالایشگاهها، جدیتر از بحرانهای بنزین روسیه در سالهای ۲۰۱۸، ۲۰۲۱ و ۲۰۲۳ است .
تأثیر بر زیرساختهای حیاتی: حملات به پالایشگاهها و خطوط لوله، فراتر از بازار سوخت، میتواند بر صنایع وابسته و حتی توان نظامی روسیه تأثیر بگذارد، اگرچه گزارشها حاکی از مازاد دیزل و تمرکز مشکل بر بنزین است .
ابعاد سیاسی: تداوم صفهای طولانی و کمبود سوخت میتواند به نارضایتی عمومی و فشار سیاسی بر دولت پوتین منجر شود.
بحران سوخت کنونی در روسیه، برخلاف نوسانات قبلی، ریشه در یک عامل نظامی-زیرساختی دارد. شروع آن را میتوان به تغییر تاکتیک حملات پهپادی اوکراین در اوایل اوت ۲۰۲۵ نسبت داد که با هدف قرار دادن سیستماتیک و متوالی پالایشگاههای نفت روسیه، تولید بنزین این کشور را با اختلالی بیسابقه مواجه کرد . این اختلال، همزمان با اوج تقاضای تابستانی و تعمیرات سالانه صنعت، به سرعت به صفهای طولانی در پمپبنزینها و کمبود در مناطق مختلف از کریمه تا مسکو منجر شد . واکنش دولت نیز عمدتاً شامل ممنوعیت صادرات، کنترل قیمتها و به دنبال آن، تمدید این محدودیتها و حتی مذاکره برای واردات سوخت بوده است که نشان از عمق بحران دارد .
۱. بحران سوخت در روسیه دقیقاً از چه تاریخی شروع شد؟
بحران جدید و گسترده از اوایل اوت (مرداد/شهریور) ۲۰۲۵ و با تغییر تاکتیک حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاهها آغاز شد .
۲. علت اصلی بحران سوخت در روسیه چیست؟
علت اصلی، حملات گسترده و هدفمند پهپادی اوکراین به پالایشگاههای نفت روسیه برای توقف کامل تولید آنهاست که منجر به کاهش شدید عرضه بنزین در بازار داخلی شد .
۳. کدام مناطق روسیه بیشتر تحت تأثیر کمبود سوخت قرار گرفتهاند؟
کمبود سوخت در مناطق مختلفی از جمله کریمه، شرق دور، جنوب روسیه، منطقه ولگا و مناطق مرکزی روسیه گزارش شده است .
۴. دولت روسیه برای مقابله با این بحران چه اقداماتی انجام داده است؟
اقدامات شامل تمدید ممنوعیت صادرات بنزین و سوخت جت، سهمیهبندی فروش در برخی مناطق، کاهش موقت استانداردهای کیفی سوخت و حتی مذاکره برای واردات گازوئیل از کشورهایی مانند قزاقستان بوده است .
۵. آیا این بحران مشابه بحرانهای قبلی بنزین در روسیه است؟
به گفته تحلیلگران، این بحران به دلیل تاکتیکهای جدید و شدیدتر حملات پهپادی که منجر به توقف کامل و مکرر پالایشگاهها میشود، جدیتر و عمیقتر از بحرانهای قبلی ارزیابی میشود .
۶. چه عوامل دیگری این بحران را تشدید کردهاند؟
عواملی مانند اوج تقاضای فصلی (تابستان و فصل برداشت)، تعمیرات سالانه پالایشگاهها و سیاستهای دستوری قیمتگذاری که انگیزه عرضه را کاهش میدهد، به تشدید بحران دامن زدهاند .
پایان/*
.
