قفقاز جنوبی مدتی است، وارد فاز تازهای از رقابت کریدورها شده و اجرای پروژه موسوم به «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» یا که TRIPP همان زنگزور سابق است، میتواند مستقیما بر منافع ترانزیتی ایران و روسیه اثر بگذارد و تهران و مسکو را با...
قفقاز جنوبی مدتی است، وارد فاز تازهای از رقابت کریدورها شده و اجرای پروژه موسوم به «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» یا که TRIPP همان زنگزور سابق است، میتواند مستقیما بر منافع ترانزیتی ایران و روسیه اثر بگذارد و تهران و مسکو را با یک آزمون مشترک مواجه کرده است.دولت ارمنستان در ماههای اخیر روند اجرای TRIPP را با طرف آمریکایی دنبال کرده است. در اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز معاون نخستوزیر ارمنستان با هیئت آمریکایی درباره مسائل عملیاتی و حقوقی اجرای این پروژه مذاکره کرد و بر ادامه روند اجرایی آن تأکید شد.اهمیت این پروژه از آنجا ناشی میشود که موضوع صرفاً احداث یک جاده یا خط ریلی نیست. در طرح مطرحشده، توسعه ارتباطات حملونقلی، زیرساختهای ارتباطی و سایر شبکههای منطقهای دنبال میشود و در صورت تحقق، مسیر جدید میتواند جایگاه ارمنستان و جمهوری آذربایجان را در شبکه ارتباطی شرق و غرب افزایش دهد.در همین حال، جمهوری آذربایجان نیز برای این مسیر ظرفیت قابل توجهی در نظر گرفته است. الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، از هدفگذاری انتقال ۱۵ میلیون تن بار از مسیر زنگزور سخن گفته و توسعه زیرساختهای ریلی، جادهای، ارتباطی و انرژی را برای آن مطرح کرده است.
نقش مسکو در این میان پررنگ است. از سویی آمریکا این طرح را برای دور زدن روسیه در کریدورهای شرقی-غربی پیش میبرد و از طرف دیگر، مسکو برای دسترسی به بازارهای جنوبی و مسیرهای منتهی به ایران و هند، به شبکه حملونقل قفقاز وابسته است و کریدور بینالمللی شمال–جنوب یکی از مهمترین مسیرهای این ارتباط محسوب میشود.برای ایران هم موضوع حساس است. هر سازوکاری که بتواند دسترسی زمینی ایران به ارمنستان را محدود یا رژیم حقوقی مسیرهای موجود را تحت تأثیر قرار دهد، حساسیت تهران را در پی خواهد داشت.از این منظر، مسئله اصلی برای ایران نحوه مدیریت، رژیم حقوقی، مالکیت زیرساختها و آثار آن بر مسیرهای جایگزین اهمیت دارد.
در چنین شرایطی، منافع ایران و روسیه در حفظ و توسعه مسیرهای شمال–جنوب، تقویت اتصال ریلی و جادهای و افزایش ظرفیت مسیرهای عبوری از خاک ایران، نقاط مشترک قابل توجهی ایجاد میکند.ایران و روسیه میتواند با تسریع پروژههای کریدور شمال–جنوب، تقویت مرزهای ارتباطی بهویژه نوردوز، توسعه مسیر ارس، تکمیل اتصالهای ریلی و تقویت همکاری ترانزیتی با یکدیگر، نقشه آمریکا برای قفقاز ضدایران و روسیه را خنثی کنند.
