قیمت بنزین در ایران با وجود سه نرخ متفاوت، همچنان یکی از ارزانترین سوختهای جهان است، بهطوری که بنزین سهمیهای با نرخ ۱۵۰۰ تومان (معادل ۰.۰۰۷ دلار) عرضه میشود . این در حالی است که در کشورهای همسایه خلیج فارس مانند امارات، قطر و عربست...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ببین و بخون؛ اختلاف چشمگیر قیمت بنزین در ایران با کشورهای همسایه، سالهاست که به یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد انرژی تبدیل شده است . ایران با وجود داشتن یکی از ارزانترین بنزینهای جهان، بار سنگین یارانههای انرژی را بر دوش دولت و بودجه کشور تحمیل کرده است. در مقابل، کشورهای نفتخیز خلیج فارس مانند عربستان، امارات و قطر، با وجود تولید سرشار نفت، قیمتهای بسیار بالاتری برای بنزین در نظر گرفتهاند و اغلب از نظام قیمتگذاری تکنرخی و مبتنی بر بازار استفاده میکنند . در این گزارش، نرخهای بنزین در ایران و شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس را مقایسه کرده و ابعاد این تفاوتهای فاحش را بررسی میکنیم.
در حال حاضر، بنزین در ایران با سه نرخ متفاوت عرضه میشود:
نرخ اول (سهمیهای ۱۵۰۰ تومانی): هر لیتر بنزین سهمیهای برای خودروهای شخصی با نرخ ۱۵۰۰ تومان عرضه میشود که معادل حدود ۰.۰۰۷ دلار است. این نرخ، ارزانترین قیمت بنزین در جهان محسوب میشود .
نرخ دوم (سهمیهای ۳۰۰۰ تومانی): هر لیتر بنزین سهمیهای دوم با نرخ ۳۰۰۰ تومان به فروش میرسد که معادل ۰.۰۱۵ دلار است .
نرخ سوم (آزاد ۵۰۰۰ تومانی): بنزین آزاد (سهمیه سوم) با نرخ ۵۰۰۰ تومان عرضه میشود که معادل ۰.۰۲۶ دلار است .
بر اساس محاسبات دولت در بهار ۱۴۰۵، قیمت تمامشده هر لیتر بنزین، بدون احتساب ارزش ذاتی نفت، معادل ۲۳ هزار تومان است . این رقم نشاندهنده میزان یارانهای است که دولت به ازای هر لیتر بنزین پرداخت میکند. اختلاف بین این قیمت تمامشده و قیمت فروش (۱۵۰۰، ۳۰۰۰ یا ۵۰۰۰ تومان) از بیتالمال تأمین میشود و در عرف اقتصادی به آن «یارانه پنهان انرژی» میگویند . پیش از این، مسعود پزشکیان گفته بود که ماهانه حدود ۸ میلیون تومان به هر باک بنزین یارانه تعلق میگیرد .
بر اساس آخرین دادههای منتشرشده، قیمت هر لیتر بنزین در کشورهای خلیج فارس به شرح زیر است:
| کشور | قیمت هر لیتر بنزین (دلار) | وضعیت قیمت در خلیج فارس |
|---|---|---|
| ایران (سهمیهای ۱۵۰۰ تومانی) | ~۰.۰۰۷ | ارزانترین |
| ایران (آزاد ۵۰۰۰ تومانی) | ~۰.۰۲۶ | ارزان |
| کویت | ۰.۲۸ | ارزان |
| قطر | ۰.۵۶ | متوسط |
| بحرین | ۰.۵۹ | نسبتاً گران |
| عمان | ۰.۶۱ | گران |
| عربستان سعودی | ۰.۶۲ | گرانترین |
| امارات متحده عربی | حدود ۰.۶۵ | گرانترین |
بر اساس این دادهها، عربستان سعودی با قیمت حدود ۰.۶۲ دلار، گرانترین بنزین را در میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس دارد . پس از آن امارات، عمان، بحرین و قطر در رتبههای بعدی قرار دارند و کویت همچنان یکی از ارزانترین کشورهای منطقه با قیمت ۰.۲۸ دلار است . این در حالی است که حداقل قیمت بنزین در ایران (نرخ ۱۵۰۰ تومانی) حدود ۴۰ برابر ارزانتر از بنزین کویت و بیش از ۸۵ برابر ارزانتر از بنزین عربستان سعودی است.
ایران با اجرای یک نظام سهنرخی و ارائه یارانههای سنگین، قیمت بنزین را در پایینترین سطح ممکن نگه داشته است. این سیاست در حالی ادامه دارد که دولت اذعان دارد هزینه تمامشده هر لیتر بنزین حدود ۲۳ هزار تومان است . به عبارت دیگر، دولت به ازای هر لیتر بنزین سهمیهای، حدود ۲۱.۵ هزار تومان یارانه پرداخت میکند.
کشورهای خلیج فارس، از جمله عربستان و امارات، طی سالهای اخیر به سمت تکنرخیکردن قیمت سوخت و ربط دادن آن به نرخهای جهانی حرکت کردهاند :
امارات متحده عربی: نخستین کشور خلیج فارس بود که در سال ۲۰۱۵ قیمت سوخت را آزاد کرد و اکنون بالاترین نرخ بنزین را در منطقه دارد .
عربستان سعودی: در سال ۲۰۱۶ قیمت بنزین را افزایش داد و اکنون بالاترین قیمت را در شورای همکاری خلیج فارس ثبت کرده است .
قطر و کویت: همچنین بهتدریج قیمتها را به سمت نرخهای جهانی سوق دادهاند .
در این کشورها، قیمت بنزین بهصورت ماهانه بر اساس نوسانات قیمت نفت در بازارهای جهانی و هزینههای پالایشی بازنگری و تعیین میشود .
در روزهای اخیر، شایعاتی درباره افزایش احتمالی قیمت بنزین در ایران مطرح شده است. بر اساس برخی گزارشها، دولت در سناریوی جدید به دنبال افزایش نرخ بنزین آزاد (نرخ سوم) از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان است . با این حال، دفتر معاون اول رئیسجمهور این شایعات را تکذیب کرده و اعلام کرده است که هنوز تصمیم نهایی درباره نرخ جدید بنزین گرفته نشده است .
۱. یارانه پنهان انرژی: اختلاف بین قیمت تمامشده (۲۳ هزار تومان) و قیمت فروش، یارانهای است که از جیب ملت پرداخت میشود و در بودجه کشور بهعنوان «یارانه پنهان» ثبت میشود .
۲. کیفیت سوخت: بخشی از تفاوت قیمت بین ایران و کشورهای منطقه به دلیل تفاوت کیفیت و اکتان بنزین است، اما این تفاوت نمیتواند توجیهکننده اختلاف قیمت ۴۰ تا ۸۰ برابری باشد .
۳. نظام تکنرخی در همسایگان: اغلب کشورهای همسایه از نظام قیمتگذاری تکنرخی استفاده میکنند و بنزین را بدون سهمیهبندی و با قیمتی نزدیک به نرخ جهانی عرضه میکنند .
قیمت بنزین در ایران با وجود نظام سهنرخی، همچنان یکی از ارزانترین قیمتهای جهان را دارد و با کشورهای همسایه خلیج فارس اختلافی بیش از ۸۵ برابر دارد. این اختلاف عظیم ناشی از سیاست یارانههای پنهان انرژی است که سالانه هزینههای سنگینی را بر بودجه کشور تحمیل میکند. در مقابل، کشورهای خلیج فارس با حرکت به سمت قیمتگذاری مبتنی بر بازار، موفق شدهاند قیمت سوخت را به سطح جهانی نزدیک کنند و بار یارانههای سنگین را از دوش دولت بردارند.
۱. قیمت بنزین در ایران چقدر است؟
در حال حاضر، بنزین با سه نرخ عرضه میشود: سهمیهای ۱۵۰۰ تومان، سهمیهای دوم ۳۰۰۰ تومان و آزاد ۵۰۰۰ تومان.
۲. قیمت تمامشده واقعی بنزین در ایران چقدر است؟
بر اساس محاسبات دولت در بهار ۱۴۰۵، قیمت تمامشده هر لیتر بنزین بدون احتساب ارزش نفت، حدود ۲۳ هزار تومان است.
۳. کدام کشور خلیج فارس گرانترین بنزین را دارد؟
عربستان سعودی با قیمت حدود ۰.۶۲ دلار به ازای هر لیتر، گرانترین بنزین را در میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس دارد .
۴. آیا قیمت بنزین در ایران افزایش خواهد یافت؟
هنوز تصمیم نهایی درباره افزایش قیمت بنزین گرفته نشده است. شایعه افزایش نرخ آزاد به ۱۰ هزار تومان توسط دفتر معاون اول رئیسجمهور تکذیب شده است .
۵. یارانه پنهان انرژی چیست؟
یارانه پنهان انرژی، تفاوت بین قیمت تمامشده واقعی یک کالا (مانند بنزین) و قیمتی است که مصرفکننده نهایی پرداخت میکند. این تفاوت از بودجه عمومی کشور تأمین میشود و در ایران به ازای هر لیتر بنزین حدود ۲۳ هزار تومان است .
پایان/*
ببین و بخون را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
