با وقوع جنگ در خاورمیانه و بسته شدن عملاً تنگه هرمز، جهان برای دومین بار در کمتر از پنج سال با یک بحران انرژی تمامعیار مواجه شده است. به گفته فاتح بیرول، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، ما در میانه بزرگترین بحران امنیت انرژی تاریخ...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ببین و بخون؛ با وقوع جنگ در خاورمیانه و بسته شدن عملاً تنگه هرمز، جهان برای دومین بار در کمتر از پنج سال با یک بحران انرژی تمامعیار مواجه شده است. به گفته فاتح بیرول، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، ما در میانه بزرگترین بحران امنیت انرژی تاریخ قرار داریم؛ بحرانی که قیاس آن با شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ دور از ذهن نیست . با این حال، کارشناسان معتقدند که تکرار کامل سناریوی ۱۹۷۳، با وجود شباهتهای ساختاری، به دلیل تغییرات بنیادین در اقتصاد و ژئوپلیتیک انرژی، تقریباً غیرممکن است .
پنجاه سال پس از تحریم نفتی اعراب علیه حامیان اسرائیل که قیمت نفت را چهار برابر کرد، جهان بار دیگر شاهد تلاقی جنگ در خاورمیانه و نگرانیهای جدی درباره امنیت انرژی است . بحران فعلی که با اختلال در ترانزیت نفت از تنگه هرمز همراه شده، به وضوح آسیبپذیری زنجیرههای تأمین جهانی را نمایان ساخته است .
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) اعلام کرده که جنگ جاری در ایران، اولویتهای سرمایهگذاری انرژی را از اهداف اقلیمی به سمت امنیت و تنوعبندی تغییر داده است . کشورها در واکنش به این بحران، بهسرعت به دنبال تأمین منابع جایگزین، ذخیرهسازی اضطراری و تقویت شبکههای برق خود هستند . بیرول تأکید کرده است که این رویداد، مشابه تغییرات عظیمی است که پس از شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ در صنعت انرژی رخ داد .
با وجود شباهتهای هشداردهنده، کارشناسان دلایل متقاعدکنندهای برای عدم تکرار کامل شوک نفتی ۱۹۷۳ ارائه میدهند که عمدتاً به تغییرات ساختاری در اقتصاد و سیاست جهانی بازمیگردد.
تغییر در ساختار مصرفکنندگان: در سال ۱۹۷۳، کشورهای توسعهیافته غربی ۷۱ درصد از نفت جهان را مصرف میکردند. امروز این سهم به ۳۸ درصد کاهش یافته است و سهم چین و هند به ترتیب از ۱.۹ و ۰.۸ درصد به ۱۴.۷ و ۵.۳ درصد رسیده است. هر تحریم نفتی امروز به معنای ضربه به اقتصادهای نوظهور آسیایی است که روابط اقتصادی مهمی با تولیدکنندگان خلیجفارس دارند و از همین رو، ابزار «اسلحه نفتی» در جهان امروز کارایی سابق را ندارد .
چندقطبی شدن جهان عرب: بر خلاف وحدت نسبی اعراب در سال ۱۹۷۳ که تحت تأثیر پانعربیسم شکل گرفته بود، کشورهای عربی امروز تنوع منافع بیشتری دارند و بسیاری از آنها به روابط خود با غرب وابستهاند. تحلیلگران معتقدند که این نبود وحدت، استفاده از سلاح نفت را به دلیل هزینههای اقتصادی و سیاسی بالا، برای کشورهای صادرکننده بینتیجه کرده است .
انعطافپذیری بالاتر بازار انرژی: جهان امروز از تنوع منابع و مسیرهای تأمین انرژی بیشتری برخوردار است. توسعه بازار گاز طبیعی مایع (LNG)، انرژیهای تجدیدپذیر و هستهای، و همچنین ذخایر استراتژیک نفت که در ۶۰ کشور وجود دارد، امکان جبران اختلالات را بیشتر کرده است .
با وجود عدم تکرار سناریوی دهه ۱۹۷۰، بحران کنونی یک «تغییر ساختاری» در سیاستهای انرژی جهان ایجاد کرده است. آژانس بینالمللی انرژی (IEA) پیشبینی کرده است که سرمایهگذاری جهانی انرژی در سال ۲۰۲۶ به رکورد ۳.۴ تریلیون دلار خواهد رسید که بیش از دو سوم آن (حدود ۲.۲ تریلیون دلار) صرف زیرساختهای برق، از جمله شبکهها، باتریها و انرژیهای تجدیدپذیر میشود .
نکته کلیدی این است که این تغییر، بیشتر ناشی از نگرانیهای امنیتی است تا اهداف اقلیمی. «عصر برق» که IEA از آن سخن میگوید، با تمرکز بر کاهش وابستگی به زنجیرههای تأمین آسیبپذیر، به سرعت در حال شکلگیری است . بر اساس گزارش IEA، سرمایهگذاری در تولید نفت با وجود افزایش قیمتها، برای سومین سال متوالی در حال کاهش است و به زیر ۵۰۰ میلیارد دلار میرسد، در حالی که سرمایهگذاری در گاز طبیعی به بالاترین سطح دهه اخیر خود خواهد رسید .
۱. آیا بحران انرژی فعلی، شوک نفتی ۱۹۷۳ را تکرار خواهد کرد؟
بر اساس تحلیل کارشناسان، اگرچه بحران فعلی شباهتهایی با شوک ۱۹۷۳ دارد، اما تکرار کامل آن به دلیل تغییر در ساختار مصرفکنندگان، نبود اجماع در جهان عرب و انعطافپذیری بیشتر بازار، تقریباً غیرممکن است .
۲. بحران خاورمیانه چه تأثیری بر سرمایهگذاری در انرژی داشته است؟
این بحران اولویت سرمایهگذاری را از اهداف اقلیمی به سمت امنیت انرژی و تنوعبندی سوق داده است. کشورها به دنبال تقویت شبکههای برق، افزایش ذخایر استراتژیک و توسعه منابع داخلی، از جمله زغالسنگ در برخی موارد، هستند .
۳. نقش IEA در مدیریت بحران کنونی چیست؟
IEA با هماهنگی کشورهای عضو، اقدام به آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک کرده است و نقش مشاورهای برای مدیریت بحران و جلوگیری از شوکهای شدید قیمتی ایفا میکند .
پایان/*
ببین و بخون را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
