به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ببین و بخون؛جنگنده سبک «یاک-۱۳۰ام» (Yak-130M) محصول شرکت یاکوولف روسیه، در جریان نمایشگاه هوایی بین‌المللی العلمین ۲۰۲۶ در مصر توجه قابل‌توجهی از سوی کشورهای آفریقایی و آسیایی را به خود جلب کرده است . الکساندر گوسکوف، خلبان آزمایشگر این شرکت، با اشاره به استقبال گسترده از این جنگنده اعلام کرد: «کشورهای آفریقایی علاقه زیادی نشان می‌دهند و آسیا نیز به شدت به آن علاقه‌مند است» . بر اساس گزارش‌های منتشرشده، ویتنام در اوایل ماه اوت این جنگنده را به عنوان جنگنده سبک نسل آینده خود انتخاب کرده و از دیگر مشتریان احتمالی و مطرح آن می‌توان به قزاقستان، الجزایر، ایران و اندونزی اشاره کرد .

یاک-۱۳۰ام نسخه ارتقایافته یاک-۱۳۰ است که در ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶ نخستین پرواز خود را انجام داد و تمرکز اصلی در نوسازی آن بر ارتقای قابلیت‌های رزمی بوده است . این جنگنده که هم به عنوان جنگنده سبک و هم به عنوان هواپیمای آموزشی پیشرفته عمل می‌کند، در بازارهای بین‌المللی رقیب مستقیم مدل‌هایی مانند تی-۷ آمریکا، اف‌ای-۵۰ کره جنوبی و جی‌ال-۱۰ چین محسوب می‌شود .

مهم‌ترین ارتقای یاک-۱۳۰ام، بهره‌گیری از رادار آرایه اسکن الکترونیکی فعال (AESA) مدل BRLS-130R است که قابلیت کشف و شناسایی اهداف در هر دو حوزه هوا به هوا و هوا به سطح را فراهم می‌کند . این رادار با سامانه هدف‌گیری الکترواپتیکال SOLT-130K تلفیق شده و مجموعه‌ای از حسگرها را پدید آورده که امکان به‌کارگیری مؤثر طیف وسیعی از مهمات هوا به سطح هدایت‌شونده دقیق و همچنین قابلیت درگیری در فواصل فراتر از میدان دید (BVR) را فراهم می‌سازد . گوسکوف همچنین از مانورپذیری مطلوب این هواپیما و امکان نصب چهار جایگاه توپ برای افزایش احتمال اصابت به هدف خبر داده است .

اگرچه تاکنون حضور ایران در فهرست مشتریان احتمالی یاک-۱۳۰ام مطرح شده، اما هیچ گزارش رسمی یا تأییدیه‌ای از سوی مقامات ایرانی یا روسی درباره خرید این جنگنده منتشر نشده است. ایران پیش‌تر در سپتامبر ۲۰۲۳ جنگنده‌های آموزشی یاک-۱۳۰ را دریافت کرده بود که به‌طور اختصاصی وظیفه آموزش خلبانان ایرانی برای هدایت پیچیدگی‌های فنی سوخو-۳۵ را بر عهده داشتند . گفتنی است، بر اساس اسناد رسمی روسیه، مجموع سفارش ایران ۴۸ فروند سوخو-۳۵ و ۱۲ فروند سوخو-۳۰اس‌ام۲ است و خرید یاک-۱۳۰ام در صورت نهایی شدن، مکمل برنامه نوسازی هوایی ایران محسوب می‌شود .

در اوایل ماه اوت گزارش شد که نیروی هوایی خلق ویتنام، مدل Yak-۱۳۰M را به عنوان جنگنده سبک نسل آینده خود برگزیده است؛ از دیگر مشتریان احتمالی و مطرح این جنگنده نیز می‌توان به قزاقستان، الجزایر، ایران و اندونزی اشاره کرد. به گفته الکساندر گوسکوف، خلبان آزمایشگر شرکت «یاکوولف» (PJSC Yakovlev)، جنگنده سبک «یاک-۱۳۰ام» (Yak-130M) در نمایشگاه هوایی بین‌المللی «العلمین ۲۰۲۶» در مصر، توجه قابل‌توجهی را از سوی کشورهای آفریقایی و آسیایی به خود جلب کرد.

به گزارش فرارو به نقل از military watch magazine، او اظهار داشت: «در اینجا و در این نمایشگاه [در مصر]، کشورهای آفریقایی علاقه زیادی نشان می‌دهند و آسیا نیز به شدت به آن علاقه‌مند است.»

وی افزود که تمرکز اصلی در نوسازی این هواپیما، بر ارتقای قابلیت‌های رزمی آن بوده است. یاک-۱۳۰ هم به عنوان جنگنده سبک و هم به عنوان هواپیمای آموزشی پیشرفته عمل می‌کند و در بازارهای بین‌المللی، رقیب مستقیم مدل‌های «تی-۷» (T-7) آمریکا، «اف‌ای-۵۰» (FA-50) کره جنوبی و «جی‌ال-۱۰» (JL-10) چین محسوب می‌شود.

گوسکوف در خصوص ارتقای طراحی هواپیمای «یاک-۱۳۰» اظهار داشت: «ما این هواپیما را به سامانه‌های هدف‌گیری مجهز کرده‌ایم. نخستین مورد، یک ایستگاه راداری داخلی برای شناسایی اهداف زمینی و هوایی و همچنین پایش وضعیت عوارض زمین و شرایط جوی است. [علاوه بر این]، این هواپیما از یک سامانه تصویربرداری نوری-لیزری-حرارتی (مستقر در غلاف خارجی) بهره می‌برد که در هماهنگی با رادار عمل خواهد کرد.

این سامانه‌ها تصویری کامل ارائه می‌دهند و امکان دید را در شب و روز، و در شرایط جوی مساعد و نامساعد فراهم می‌سازند.» این خلبان آزمایشگر همچنین تأکید کرد که هواپیما از مانورپذیری مطلوب و دامنه سرعت عملیاتی گسترده‌ای برخوردار است که امکان درگیری با اهداف کم‌سرعت را به آن می‌دهد. وی افزود: «ما همچنین گزینه نصب چهار جایگاه توپ را مد نظر قرار دادیم که موجب افزایش احتمال اصابت به هدف خواهد شد.»

هواپیمای «یاک-۱۳۰ام» (Yak-130M) در ۲۵ ژوئن نخستین پرواز خود را انجام داد؛ آن هم در شرایطی که بازار جت‌های جنگنده تاکتیکی سبک همچنان با رشدی سریع همراه است.

در حالی که توسعه مدل پایه «یاک-۱۳۰» تحولی در قابلیت‌های آموزش رزمی نیروی هوافضای روسیه و همچنین نیروهای هوایی مشتریان متعدد آن در سراسر جهان ایجاد کرد، طراحی مدل «یاک-۱۳۰ام» بیشتر بر ارتقای توان رزمی متمرکز است؛ به‌گونه‌ای که این هواپیما برای انجام مأموریت‌های رزمی خط مقدم از جمله نبرد هوا به هوا، مقابله با پهپادها و عملیات‌های تهاجمی با دقت بالا بسیار مناسب‌تر شده است.

یکی از مزایای عمده «یاک-۱۳۰ام» نسبت به مدل پایه، بهره‌گیری از رادار آرایه اسکن الکترونیکی فعال (AESA) مدل «BRLS-130R» است که قابلیت واقعی کشف و شناسایی اهداف را در هر دو حوزه هوا به هوا و هوا به سطح فراهم می‌آورد.

رادار جدید این جنگنده با سامانه هدف‌گیری الکترواپتیکال جدید SOLT-130K تلفیق شده و مجموعه‌ای از حسگرها را پدید آورده است که بسیار پیشرفته‌تر از نمونه‌های به‌کاررفته در مدل‌های پیشین Yak-130 است؛ این امر امکان به‌کارگیری مؤثر طیف وسیعی از مهمات هوا به سطحِ هدایت‌شونده دقیق را فراهم می‌سازد.

یکپارچه‌سازی رادارهای پیشرفته برای جنگنده‌های سبکِ رقابت‌پذیر حیاتی است، زیرا سطح بالای فناوری، ابعاد کوچک آن‌ها را به‌خوبی جبران می‌کند و ضمن ایجاد سطحی از آگاهی موقعیتی، قابلیت درگیری در فواصل فراتر از میدان دید (BVR) را فراهم می‌آورد؛ قابلیتی که پیش‌تر تنها با هواپیماهای بسیار سنگین‌تر و مجهز به رادارهای بزرگ‌تر قابل دستیابی بود.

در اوایل ماه اوت گزارش شد که نیروی هوایی خلق ویتنام، مدل Yak-130M را به عنوان جنگنده سبک نسل آینده خود برگزیده است؛ از دیگر مشتریان احتمالی و مطرح این جنگنده نیز می‌توان به قزاقستان، الجزایر، ایران و اندونزی اشاره کرد.