«اثر فوری تحریم‌های جدید مشخص نیست»؛ این جمله را نه یک منتقد تحریم‌های آمریکا در ایران بلکه وال‌استریت ژورنال درباره تازه‌ترین اقدام وزارت خزانه‌داری آمریکا علیه بانک روسی VTB نوشته است؛ بانکی که از سال ۱۴۰۰ پیشاپیش در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار داشته و اشخاص و مؤسسات آمریکایی از معامله با آن منع شده‌اند.حتی قبل‌تر از آن در سال ۱۳۹۳ نیز VTB تحریم شده بود، اما آن زمان محدودیت اصلی متوجه تأمین مالی و برخی معاملات مربوط به بدهی و سهام بانک بود تا دسترسی آن به تأمین مالی از بازارهای آمریکا محدود شود. بنابراین عملاً سال‌هاست صابون تحریم‌های آمریکا به تن این بانک روسی خورده است.با وجود این خود وزارت خزانه‌داری آمریکا می‌گوید VTB اقداماتی برای انتقال میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران انجام داده و «یک سامانه تسویه با ارزهای ملی از طریق حساب‌های کارگزاری به ریال ایران و روبل روسیه ایجاد کرده است.»اینجاست که تناقض ماجرا خودش را نشان می‌دهد و بانکی که سال‌هاست از نظام مالی آمریکا کنار گذاشته شده، حالا دوباره به‌دلیل استفاده از مسیرهایی که اساساً خارج از این نظام شکل گرفته‌اند، هدف تحریم قرار می‌گیرد.به نظر می‌رسد این‌بار هدف اصلی خود VTB نیست؛ هدف ترساندن بانک‌ها و مؤسسات دیگری است که ممکن است در این شبکه حضور داشته باشند. اما اینجا همان جایی است که عملیات فشار می‌تواند نتیجه‌ای برخلاف هدف واشنگتن داشته باشد چراکه وقتی مسیر دلاری بسته می‌شود کشورها برای همیشه پشت درِ بسته نمی‌مانند بلکه مسیر دیگری می‌سازند.

تحریم‌های واشنگتن راه فرار از دلار را باز کرد

نشانه این تغییر همین روزها در بریکس دیده شد. سران این گروه در نشست شهریور ۱۴۰۵ بر افزایش استفاده از ارزهای ملی، اتصال سامانه‌های پرداخت و تسویه‌های فرامرزی تأکید کردند.شی جین‌پینگ رئیس جمهور چین نیز دو روز پیش در اجلاس بریکس در هند گفت که «معماری مالی بین‌المللی باید اصلاح و بهبود یابد تا نمایندگی و صدای کشورهای در حال توسعه افزایش پیدا کند.»پیش از این اعضای سازمان همکاری شانگهای اجرای نقشه راه افزایش سهم ارزهای ملی در تسویه‌های متقابل را دنبال کردند؛ نقشه‌ای که از سال ۱۴۰۱ تصویب شده و هدف آن ایجاد شرایط برای توسعه تسویه با ارزهای ملی میان اعضای این سازمان است.ولادیمیر پوتین اوائل این ماه در نشست سران سازمان همکاری شانگهای گفت که «سهم پرداخت‌ها با ارزهای ملی در معاملات روسیه با اعضای سازمان همکاری شانگهای اکنون از ۹۸ درصد فراتر رفته است.»لو لی معاون بانک مرکزی چین هم چند روز پیش گفت که «چین استفاده از تسویه با ارزهای محلی را گسترش خواهد داد.»بنابراین به نظر می‌رسد واشنگتن با تحریم‌های چندباره در واقع با پدیده‌ای مواجه است که خود تحریم‌های آمریکا به تقویت آن کمک کرده‌اند؛ هرچه استفاده از مسیرهای دلاری پرهزینه‌تر و پرریسک‌تر شود، انگیزه کشورهایی مانند ایران، روسیه و چین برای ایجاد مسیرهای تسویه خارج از این شبکه بیشتر می‌شود.