این تغییر از این جهت اهمیت دارد که اوراق گام را از یک ابزار صرفا مرتبط با تأمین مالی زنجیره تولید، به فرایند رسمی تأمین ارز واردات نیز پیوند می دهد. در این سازوکار، بنگاه می تواند از اعتبار بانکی برای انجام معامله استفاده کند و پرداخت نقدی خود را به هزینه های نقل و انتقال و کارمزدهای مربوط محدود کند.

اندیشه مُعاصِر در بررسی این سیاست می نویسد: اهمیت این دستورالعمل فقط در اضافه شدن یک شیوه پرداخت جدید نیست؛ بلکه اتصال میان اعتبار بانکی و بازار رسمی ارز می تواند ساختار تأمین مالی برخی واردکنندگان را تغییر دهد.

کاهش فشار نقدینگی واردکنندگان با اوراق گام ویژه

در روش معمول خرید ارز، واردکننده باید منابع ریالی مورد نیاز برای انجام معامله را در اختیار داشته باشد. این موضوع برای بنگاه هایی که همزمان با هزینه های واردات، حقوق کارکنان، خرید مواد اولیه، هزینه تولید و سرمایه در گردش مواجه هستند، می تواند فشار قابل توجهی ایجاد کند.

اوراق گام ویژه قرار است بخشی از این فشار را کاهش دهد. در این روش، پرداخت ارزش ریالی ارز از طریق اوراق انجام می شود و متقاضی لزوما مجبور نیست تمام مبلغ معامله را به صورت نقد در کیف پول ریالی خود نزد مرکز مبادله داشته باشد.

البته این موضوع به معنای حذف کامل پرداخت نقدی نیست. هزینه های مربوط به نقل و انتقال و کارمزدهای ریالی همچنان باید توسط متقاضی تأمین شود. بنابراین تغییر اصلی در نحوه تأمین ارزش ریالی ارز است، نه حذف همه هزینه های معامله.

در واقع بنگاه می تواند به جای آنکه تمام منابع مورد نیاز برای خرید ارز را در همان زمان معامله از نقدینگی خود خارج کند، از ظرفیت اعتبار بانکی استفاده کند. همین مسئله می تواند برای شرکت هایی که با محدودیت سرمایه در گردش مواجه هستند، اهمیت داشته باشد.

سازوکار خرید ارز با اوراق گام ویژه چگونه است؟

فرایند استفاده از اوراق گام ویژه بر پایه همکاری میان واردکننده، بانک عامل، مرکز مبادله و فروشنده ارز انجام می شود.

در این سازوکار، متقاضی که شرایط لازم برای استفاده از دستورالعمل را داشته باشد، درخواست خود را از طریق بانک عامل پیگیری می کند. بانک پس از انجام فرایندهای مربوط می تواند اوراق گام ویژه را صادر کند یا در صورت وجود اوراق، آن را به فروشنده ارز منتقل کند.

پس از انجام معامله ارزی در مرکز مبادله، گواهی تحقق معامله در اختیار بانک عامل قرار می گیرد و عملیات مرتبط با اوراق نیز بر اساس ضوابط تعیین شده انجام خواهد شد.

به زبان ساده، تفاوت این روش با پرداخت نقدی در این است که بانک بخشی از تعهد پرداخت را بر عهده می گیرد و واردکننده لازم نیست همه منابع ریالی معامله را در همان لحظه به صورت نقدی تأمین کند.

چه واردکنندگانی مشمول اوراق گام ویژه هستند؟

استفاده از اوراق گام ویژه برای همه واردکنندگان آزاد نشده است. دستورالعمل جدید گروه های مشخصی را دربر می گیرد و مشمول شدن هر متقاضی نیز تابع شرایط تعیین شده از سوی دستگاه های مربوط است.

تولیدکنندگان و بازرگانانی که مواد اولیه مورد نیاز خود را وارد می کنند، در زمره گروه های مورد توجه این سیاست قرار دارند. همچنین برخی واردکنندگان کالا و تجهیزات مرتبط با ناوگان حمل و نقل جاده ای، ریلی، هوایی و دریایی نیز می توانند از این ظرفیت استفاده کنند.

از جمله اقلامی که در دامنه دستورالعمل قرار گرفته اند می توان به روغن موتور، لاستیک و قطعات یدکی مورد نیاز ناوگان سنگین باری و مسافری اشاره کرد.

همچنین برخی تجهیزات و قطعات مورد نیاز هواپیما، کشتی، لوکوموتیو، قطار و تجهیزات ریلی نیز در این چارچوب قرار گرفته اند.

تأیید وزارتخانه برای استفاده از مسیر جدید

مشمول بودن در این طرح صرفا با اعلام متقاضی قطعی نمی شود و برای استفاده از اوراق گام ویژه در تأمین ارز، تأییدیه های لازم باید از مسیر دستگاه های مربوط دریافت شود.

این موضوع به این معناست که بانک عامل پیش از انجام عملیات مربوط به اوراق باید از قرار گرفتن متقاضی و کالای مورد نظر در چارچوب تعیین شده اطمینان پیدا کند.

همچنین خرید ارز و ارسال حواله باید در ارتباط با ثبت سفارش و از طریق بانک عامل صادرکننده اوراق انجام شود. بنابراین استفاده از این مسیر، یک فرایند رسمی و بانکی دارد و نمی توان آن را به عنوان یک روش آزاد و خارج از چارچوب ثبت سفارش تلقی کرد.

چه فروشندگان ارزی نمی توانند از این بخشنامه استفاده کنند؟

دستورالعمل جدید علاوه بر تعیین گروه های خریدار، برای برخی عرضه کنندگان ارز نیز محدودیت هایی در نظر گرفته است.

بر اساس چارچوب اعلام شده، برخی شرکت های پالایشی و پتروشیمی و هلدینگ های مرتبط، شرکت های فولادی، فعالان فلزات اساسی رنگین و تولیدکنندگان فرآورده های نفتی در بخش مشخص شده از این دستورالعمل به عنوان فروشنده ارز قرار نمی گیرند.

این محدودیت نشان می دهد که بانک مرکزی قصد نداشته تمام معاملات ارزی را به سمت اوراق گام ویژه هدایت کند. بلکه سیاست جدید برای گروه مشخصی از معاملات و کالاهای دارای اولویت طراحی شده است.

از همین رو، موفقیت این سازوکار به اندازه کافی به وجود فروشندگان ارز واجد شرایط نیز وابسته خواهد بود.

نرخ ارز در معاملات اوراق گام ویژه چگونه تعیین می شود؟

یکی از نکات مهم درباره این سیاست آن است که استفاده از اوراق گام ویژه به معنای تعیین دستوری قیمت ارز نیست.

نرخ معامله بر اساس توافق میان خریدار و فروشنده ارز تعیین می شود و مرکز مبادله بستر انجام این معامله است. در واقع، اوراق گام ویژه بیشتر بر شیوه پرداخت تمرکز دارد تا قیمت گذاری ارز.

بنابراین باید دو موضوع را از یکدیگر جدا کرد؛ نخست قیمت ارز که میان طرفین معامله شکل می گیرد و دوم نحوه تأمین معادل ریالی آن.

در مدل جدید، بانک مرکزی با استفاده از ابزار گام تلاش کرده بخش دوم را تغییر دهد تا واردکننده بتواند از ظرفیت اعتبار بانکی به جای پرداخت کامل نقدی استفاده کند.

این نکته از نظر اقتصادی اهمیت دارد؛ زیرا نمی توان انتظار داشت صرف استفاده از اوراق گام، نرخ ارز معامله را به صورت خودکار کاهش دهد.

اوراق گام ویژه چه اثری بر سرمایه در گردش بنگاه دارد؟

یکی از مهم ترین اهداف این سازوکار، کمک به مدیریت سرمایه در گردش بنگاه های مشمول است.

فرض کنید یک شرکت برای واردات مواد اولیه یا قطعات مورد نیاز خود به ارز نیاز دارد، اما همزمان باید منابع مالی خود را برای پرداخت دستمزد، خرید داخلی، هزینه حمل و سایر مخارج عملیاتی حفظ کند.

در روش پرداخت کاملا نقدی، بخش قابل توجهی از منابع ریالی شرکت در زمان خرید ارز درگیر می شود. اما استفاده از اوراق گام ویژه می تواند این نیاز نقدی را تا حدودی به آینده منتقل کند.

در نتیجه بنگاه می تواند منابع نقد خود را برای مدت بیشتری در چرخه فعالیت نگه دارد و تعهد پرداخت را مطابق سررسید اوراق مدیریت کند.

البته میزان واقعی این اثر به شرایط اعتباری شرکت، سقف اعتباری بانک، هزینه های مرتبط با انتشار اوراق و میزان پذیرش آن از سوی فروشنده ارز بستگی خواهد داشت.

اوراق گام از تأمین مالی زنجیره تولید تا تأمین ارز

اوراق گام در ابتدا به عنوان یکی از ابزارهای تأمین مالی زنجیره ای مورد استفاده قرار گرفت. فلسفه اصلی آن این بود که بانک به جای پرداخت مستقیم تسهیلات نقدی به یک بنگاه، تعهد اعتباری ایجاد کند و این تعهد بتواند در زنجیره تولید میان طرف های مختلف مورد استفاده قرار گیرد.

اکنون اتصال اوراق گام ویژه به مرکز مبادله، کاربرد این ابزار را یک مرحله گسترده تر کرده است.

در این مدل، اعتبار ایجاد شده در شبکه بانکی می تواند در فرآیند خرید ارز نیز مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین یک ابزار اعتباری داخلی به فرآیند تأمین مالی واردات متصل می شود.

این اتفاق می تواند از نظر سیاست گذاری اهمیت داشته باشد، زیرا نیاز بنگاه به نقدینگی را از زمان انجام معامله به دوره سررسید اوراق منتقل می کند.

به بیان دیگر، بنگاه می تواند ارز را برای ادامه فعالیت خود دریافت کند، اما پرداخت ریالی آن را در قالب یک تعهد اعتباری مدیریت کند.

فرصت شش ماهه برای اجرای دستورالعمل جدید

یکی از نکات مهم دستورالعمل، محدود بودن دوره اجرای آن است. طبق چارچوب اعلام شده، امکان استفاده از این مسیر برای مدت مشخصی پس از ابلاغ دستورالعمل برقرار خواهد بود.

این دوره می تواند به نوعی مرحله آزمون سیاست نیز باشد. بانک مرکزی در این مدت می تواند میزان استقبال واردکنندگان، عملکرد بانک ها، تعداد معاملات و میزان پذیرش اوراق از سوی فروشندگان ارز را ارزیابی کند.

در واقع موفقیت اوراق گام ویژه فقط به صدور بخشنامه وابسته نیست. برای عملیاتی شدن این ابزار باید سه ضلع اصلی همکاری کنند: واردکننده، بانک و فروشنده ارز.

اگر واردکننده به دلیل شرایط اعتباری یا هزینه های مربوط تمایل کافی نداشته باشد، استفاده از ابزار محدود خواهد شد. از سوی دیگر، اگر فروشندگان ارز تمایل به دریافت اوراق نداشته باشند، ظرفیت این سیاست نیز به طور کامل فعال نمی شود.

نقش بانک ها در اجرای طرح اوراق گام ویژه

بانک عامل در این مدل نقش مهمی بر عهده دارد. صدور اوراق گام صرفا یک عملیات اداری نیست و بانک باید شرایط اعتباری متقاضی را بررسی کند.

به همین دلیل ظرفیت اعتبارسنجی بانک ها و توان آنها برای مدیریت ریسک اعتباری از عوامل تعیین کننده در میزان استفاده از اوراق گام ویژه خواهد بود.

از سوی دیگر، بانک باید فرآیند انتقال اوراق، دریافت اسناد مربوط به معامله و ثبت عملیات را مطابق ضوابط انجام دهد.

هرچه فرآیند بانکی ساده تر و سریع تر باشد، احتمال استفاده بیشتر بنگاه ها از این ابزار افزایش پیدا می کند. در مقابل، پیچیدگی اداری یا طولانی شدن فرآیند تأیید می تواند جذابیت آن را برای واردکنندگان کاهش دهد.

مزایای احتمالی اوراق گام ویژه برای واردکنندگان

مهم ترین مزیت مورد انتظار این سیاست، کاهش نیاز به نقدینگی فوری برای خرید ارز است. این موضوع برای بنگاه هایی که سرمایه در گردش محدودی دارند، اهمیت بیشتری پیدا می کند.

مزیت دیگر می تواند هماهنگ شدن زمان پرداخت با چرخه درآمد بنگاه باشد. به جای اینکه همه منابع مورد نیاز معامله در روز خرید ارز از حساب شرکت خارج شود، بخشی از تعهد در قالب اوراق به سررسید منتقل می شود.

همچنین اتصال ابزار اعتباری به مرکز مبادله می تواند مسیر انجام معامله را در چارچوب رسمی نظام ارزی قرار دهد.

با این حال، نباید مزایای احتمالی را با نتایج قطعی اشتباه گرفت. میزان اثرگذاری این سیاست در نهایت به نحوه اجرای آن و میزان استقبال فعالان اقتصادی بستگی دارد.

چالش های احتمالی اجرای اوراق گام ویژه

در کنار فرصت های ایجاد شده، اجرای این طرح با چالش هایی نیز روبه رو خواهد بود.

اولین مسئله، میزان پذیرش اوراق از سوی فروشندگان ارز است. فروشنده باید اطمینان داشته باشد که تعهد اعتباری ایجاد شده از سوی بانک برای او قابل قبول و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه است.

دومین موضوع به هزینه استفاده از اعتبار مربوط می شود. اگر هزینه تأمین مالی برای بنگاه بالا باشد، ممکن است واردکننده همچنان روش پرداخت نقدی را ترجیح دهد.

موضوع دیگر ظرفیت بانک هاست. اگر سقف های اعتباری یا فرآیند اعتبارسنجی محدود باشد، همه بنگاه های واجد شرایط نمی توانند به یک اندازه از این ابزار استفاده کنند.

همچنین شفافیت در فرآیند اجرا، سرعت صدور اوراق و هماهنگی میان بانک، مرکز مبادله و فروشنده ارز برای موفقیت این سیاست اهمیت زیادی خواهد داشت.

اندیشه!!معاصر نوشت: در نتیجه، ارزیابی واقعی اوراق گام ویژه باید پس از مشاهده عملکرد آن در معاملات واقعی انجام شود. تعداد استفاده کنندگان، ارزش معاملات، میزان ارز تأمین شده و اثر ابزار بر سرمایه در گردش بنگاه ها از جمله شاخص هایی هستند که می توانند تصویر دقیق تری از نتیجه سیاست ارائه دهند.

تفاوت اوراق گام ویژه با پرداخت نقدی ارز

تفاوت اصلی دو روش در زمان و شیوه تأمین منابع ریالی است.

در روش نقدی، واردکننده باید معادل ریالی معامله را در زمان انجام خرید ارز تأمین کند. اما در مدل مبتنی بر اوراق گام ویژه، بانک با ایجاد تعهد اعتباری، امکان پرداخت غیرنقدی ارزش ریالی معامله را فراهم می کند.

این تفاوت نشان می دهد که اوراق گام ویژه جایگزین کامل پرداخت نقدی ارز نیست، بلکه یک مسیر اعتباری برای گروه های تعیین شده ایجاد می کند.

پیوند بازار ارز و اعتبار بانکی

شاید مهم ترین بخش سیاست جدید، ایجاد ارتباط میان دو زیرساخت باشد؛ بازار رسمی ارز و نظام تأمین مالی بانکی.

پیش از این، بنگاه برای تأمین ارز و تأمین سرمایه در گردش با دو نیاز جداگانه مواجه بود. اکنون بانک می تواند از طریق ابزار گام بخشی از این دو فرایند را به یکدیگر متصل کند.

سه ا/ن/د/ی/ش/ه/م/ع/ا/ص/ر در بررسی این سیاست، این اتصال را یکی از مهم ترین جنبه های دستورالعمل می داند؛ زیرا ابزار اعتباری بانک دیگر فقط برای خرید داخلی یا مبادلات زنجیره تولید استفاده نمی شود و می تواند در مسیر تأمین ارز واردات نیز نقش داشته باشد.

سه ا/ن/د/ی/ش/ه/م/ع/ا/ص/ر همچنین تاکید می کند که باید میان «کاهش نیاز نقدی» و «کاهش هزینه واردات» تفاوت قائل شد. اوراق گام ویژه در وهله نخست برای مدیریت نقدینگی طراحی شده و استفاده از آن لزوما به معنای کاهش قیمت ارز یا ارزان شدن کالاهای وارداتی نیست.

سه ا/ن/د/ی/ش/ه/م/ع/ا/ص/ر در نهایت معتقد است نتیجه این سیاست را باید در عملکرد واقعی آن سنجید؛ یعنی اینکه چه تعداد بنگاه از این امکان استفاده می کنند و این ابزار تا چه اندازه می تواند سرمایه در گردش آنها را مدیریت کند.

آینده اوراق گام ویژه در تأمین مالی واردات

دستورالعمل جدید بانک مرکزی را می توان تلاشی برای نزدیک کردن ابزارهای تأمین مالی و سیاست ارزی دانست. اوراق گام ویژه در این مدل قرار است بخشی از نیاز ریالی واردکنندگان را از مسیر اعتبار بانکی تأمین کند و در عین حال معامله ارز در بستر رسمی مرکز مبادله انجام شود.

برای واردکنندگان مشمول، مهم ترین تفاوت این است که دیگر لازم نیست کل معادل ریالی سفارش ارز را به صورت نقدی در اختیار داشته باشند. در مقابل، بانک، فروشنده ارز و متقاضی باید الزامات تعیین شده در دستورالعمل را رعایت کنند.

موفقیت این سیاست در نهایت به اجرای دقیق آن بستگی دارد. اگر فروشندگان ارز اوراق را بپذیرند، بانک ها ظرفیت اعتباری لازم را فراهم کنند و هزینه استفاده از ابزار برای بنگاه ها قابل قبول باشد، اوراق گام ویژه می تواند به یک مسیر مکمل برای تأمین مالی واردات تبدیل شود.

در غیر این صورت، این ابزار ممکن است صرفا در بخشی محدود از معاملات مورد استفاده قرار گیرد.

آنچه اکنون اهمیت دارد، آغاز یک مسیر تازه در سیاست تأمین مالی واردات است؛ مسیری که در آن اعتبار بانکی به جای بخشی از نقدینگی فوری واردکننده قرار می گیرد و خرید ارز از طریق مرکز مبادله با یک سازوکار اعتباری پیوند می خورد.

برای فعالان اقتصادی مشمول این طرح، بررسی شرایط اعتبار، ضوابط بانک عامل، نوع کالای وارداتی، ثبت سفارش و الزامات دستگاه تخصصی مربوط پیش از اقدام اهمیت دارد. همچنین باید توجه داشت که استفاده از اوراق گام ویژه تابع دستورالعمل بانک مرکزی و شرایط تعیین شده برای گروه های مشمول است و نمی توان آن را به تمام معاملات ارزی تعمیم داد.

پایان/*

ببین و بخون را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.