گذار جهانی به انرژیهای پاک دیگر با کمبود فناوری مواجه نیست، بلکه چالش اصلی آن به برنامهریزی، زیرساخت، مدیریت و تصمیمگیری دولتها بازمیگردد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ببین و بخون؛ در سالهای اخیر فناوریهای مورد نیاز برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای با سرعت زیادی توسعه یافتهاند. امروزه پنلهای خورشیدی با راندمان بالا تولید میشوند، توربینهای بادی به بلوغ فنی رسیدهاند، خودروهای برقی در سراسر جهان در حال گسترش هستند، باتریهای ذخیرهسازی انرژی عملکرد قابل قبولی دارند و حتی فناوری تولید هیدروژن سبز نیز از مرحله آزمایشگاهی عبور کرده است.
با این حال، برخلاف تصور بسیاری از کارشناسان، بزرگترین مانع گذار انرژی دیگر فناوری نیست. امروز مشکلات اصلی در حوزههایی مانند برنامهریزی، توسعه شبکه برق، زیرساختهای انتقال انرژی، هماهنگی میان سازمانها، صدور مجوزها و تصمیمهای سیاسی دیده میشود.
به بیان دیگر، بسیاری از کشورها میلیاردها دلار صرف توسعه تجهیزات و فناوریهای سبز کردهاند اما از ایجاد زیرساختهایی که این فناوریها برای عملکرد صحیح به آن نیاز دارند، غافل ماندهاند. نتیجه این بیتوجهی، پروژههایی است که با وجود صرف هزینههای سنگین، کارایی لازم را ندارند یا حتی بدون استفاده باقی ماندهاند.
یکی از عجیبترین نمونههای این موضوع در ایرلند رخ داد. دولت این کشور بیش از ۱۳۰ دستگاه اتوبوس برقی را بیش از دو سال پیش خریداری و تحویل گرفت. ارزش هر اتوبوس حدود ۵۰۰ هزار یورو برآورد شده بود، اما مشکل از جایی آغاز شد که زیرساخت شارژ این ناوگان هنوز آماده نبود.
نبود ایستگاههای شارژ کافی باعث شد این اتوبوسها در پارکینگها متوقف بمانند و شرکت حملونقل همچنان مجبور باشد از ناوگان دیزلی قدیمی استفاده کند.
در کنار هزینه خرید این اتوبوسها، میلیونها یورو نیز صرف نگهداری، انبارداری و مراقبت از خودروهایی شد که عملاً هیچ استفادهای از آنها صورت نگرفت.
این اتفاق نشان داد که حتی پیشرفتهترین فناوری نیز بدون زیرساخت مناسب نمیتواند به بهرهبرداری برسد. در واقع، نصب شارژرها باید بسیار سادهتر از طراحی و تولید اتوبوسهای برقی میبود، اما ترتیب اجرای پروژهها برعکس انجام شد.
نمونه دیگری از مشکلات گذار انرژی را میتوان در هند مشاهده کرد. این کشور یکی از سریعترین رشدها را در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر تجربه میکند، اما توسعه شبکه انتقال برق همگام با ساخت نیروگاههای جدید پیش نرفته است.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، بیش از ۵۰ گیگاوات پروژه انرژی تجدیدپذیر به دلیل نبود خطوط انتقال، مشکلات صدور مجوز، تأخیرهای اداری و نبود قراردادهای خرید برق متوقف شدهاند.
این عدد بسیار قابل توجه است؛ زیرا ۵۰ گیگاوات تقریباً معادل ظرفیت تولید برق یک کشور صنعتی متوسط محسوب میشود و نزدیک به یکپنجم کل ظرفیت نصبشده انرژیهای تجدیدپذیر هند را تشکیل میدهد.
در ایالتهای مهمی مانند راجستان و گجرات، بسیاری از نیروگاههای خورشیدی و بادی آماده بهرهبرداری هستند، اما برق تولیدی آنها راهی برای رسیدن به مصرفکنندگان ندارد.
این تجربه نشان میدهد که توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بدون توسعه همزمان شبکه انتقال برق، نمیتواند موفق باشد.
هلند یکی از موفقترین کشورهای جهان در توسعه خودروهای برقی، پمپهای حرارتی و برقیسازی صنایع محسوب میشود. اما همین موفقیت، مشکل جدیدی ایجاد کرد.
سرعت افزایش تقاضای برق بسیار بیشتر از توسعه شبکه برق بود و همین موضوع باعث شد بخشهای مختلف شبکه با ازدحام و کمبود ظرفیت روبهرو شوند.
امروزه بسیاری از پروژههای صنعتی، تجاری و حتی مجتمعهای مسکونی در هلند برای دریافت انشعاب برق جدید در صف انتظار قرار گرفتهاند، زیرا ظرفیت شبکه پاسخگوی نیاز آنها نیست.
نکته جالب اینجاست که این بحران نه به دلیل مخالفت با انرژیهای پاک، بلکه به علت موفقیت بیش از انتظار برنامههای برقیسازی ایجاد شده است.
این تجربه ثابت میکند که توسعه شبکه برق باید همزمان با افزایش مصرف برق انجام شود، در غیر این صورت حتی موفقترین برنامههای انرژی پاک نیز با مشکل مواجه خواهند شد.
هیدروژن سبز طی پنج سال گذشته به یکی از مهمترین موضوعات صنعت انرژی تبدیل شده است. دولت استرالیای جنوبی نیز با امید به تبدیل شدن به یکی از پیشگامان این فناوری، حدود ۶۰۰ میلیون دلار استرالیا معادل حدود ۴۲۱ میلیون دلار آمریکا برای اجرای پروژه بزرگ هیدروژنی شهر وایالا اختصاص داد.
برای این طرح حتی یک دفتر اختصاصی توسعه انرژی هیدروژنی نیز ایجاد شد و پروژه به عنوان نماد آینده انرژی پاک معرفی میشد. اما در ادامه، افزایش هزینهها، نبود بازار کافی، مشکلات اقتصادی و بحران کارخانه فولاد وایالا باعث شد پروژه متوقف شود.
در نهایت دفتر هیدروژن تعطیل شد و گزارشهای حسابرسی از صرف صدها میلیون دلار هزینه و کاهش قابل توجه ارزش داراییهای ایجادشده خبر دادند.
این تجربه نشان داد که میان جذابیت رسانهای یک فناوری و توجیه اقتصادی آن فاصله زیادی وجود دارد و سرمایهگذاریهای بزرگ باید زمانی انجام شوند که بازار مصرف و مدل اقتصادی آنها نیز به بلوغ رسیده باشد.
کالیفرنیا سالها سرمایهگذاری گستردهای برای توسعه نیروگاههای خورشیدی انجام داد و در این زمینه به موفقیت چشمگیری رسید.
اما اکنون این موفقیت خود به یک چالش تبدیل شده است.
طبق آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، این ایالت طی دو سال گذشته حدود ۳ تراواتساعت (TWh) برق تولیدشده از نیروگاههای خورشیدی و بادی را مجبور به کاهش یا قطع تولید کرده است.
این میزان برق تقریباً معادل مصرف سالانه ۵۰۰ هزار خانه است. دلیل این اتفاق آن است که در برخی ساعات روز، میزان تولید برق خورشیدی از ظرفیت مصرف و انتقال شبکه بیشتر میشود و شبکه امکان جذب تمام انرژی تولیدشده را ندارد.
همین موضوع باعث شده در برخی ساعات قیمت برق حتی منفی شود؛ یعنی تولیدکنندگان برای تحویل برق خود ناچار به پرداخت هزینه شوند.
این تجربه نشان میدهد که توسعه نیروگاههای خورشیدی بدون ایجاد ظرفیت کافی برای ذخیرهسازی انرژی، توسعه شبکه انتقال و مدیریت هوشمند مصرف، میتواند خود به یک مشکل تبدیل شود.
با وجود تفاوتهای فراوان میان کشورهای مختلف، همه این نمونهها یک ویژگی مشترک دارند.
مشکل اصلی فناوری نیست.
پنلهای خورشیدی بهدرستی کار میکنند.
توربینهای بادی عملکرد مناسبی دارند.
باتریها روزبهروز بهتر میشوند.
خودروهای برقی نیز از نظر فنی قابل اعتماد هستند.
آنچه این پروژهها را با مشکل مواجه کرده، ضعف در برنامهریزی، نبود زیرساخت، توسعه ناکافی شبکه برق، تأخیرهای اداری و تصمیمهای ناهماهنگ بوده است.
در واقع هر اتوبوس برقی به ایستگاه شارژ نیاز دارد، هر مزرعه بادی باید به خطوط انتقال برق متصل شود، هر پروژه هیدروژن باید بازار مصرف مشخصی داشته باشد و هر برنامه برقیسازی بدون شبکه برق قدرتمند محکوم به شکست خواهد بود.
تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که آینده انرژی جهان بیش از آنکه به اختراع فناوریهای جدید وابسته باشد، به کیفیت مدیریت پروژهها و توسعه زیرساختها بستگی دارد. میلیاردها دلار سرمایهگذاری در حوزه انرژیهای پاک زمانی به نتیجه خواهد رسید که شبکههای انتقال برق، سامانههای ذخیرهسازی، زیرساختهای شارژ، قوانین حمایتی و برنامهریزی دقیق نیز همگام با فناوری توسعه پیدا کنند. در غیر این صورت، حتی پیشرفتهترین تجهیزات نیز نمیتوانند اهداف کاهش آلایندگی و گذار به انرژی پاک را محقق کنند. شاید مهمترین درس این تجربهها آن باشد که در صنعت انرژی، پروژههای به ظاهر ساده و زیرساختهای کمتر دیدهشده، نقشی بسیار مهمتر از فناوریهای پرزرقوبرق ایفا میکنند و موفقیت یا شکست کل برنامههای انرژی به همین بخشهای کمتر مورد توجه وابسته است.
پایان/*
ببین و بخون را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
