اندیشکده آمریکایی «نشنال اینترست»، نزدیک به محافل نئومحافظهکار، به تازگی در یک گزارش تحلیلی به قلم لارنس جی. هاس، عضو ارشد «شورای سیاستخارجی آمریکا» و از مقامهای پیشین دولت آمریکا، به ارزیابی کارنامه رئیسجمهور این کشور در غربآسیا پرداخته و تاکید کرده که تحولات ماههای اخیر بار دیگر نشان داده راهبرد آمریکا برای مدیریت بحرانهای منطقه، بیش از آنکه بر حل ریشهای اختلافها استوار باشد، بر اعلام پیروزیهای سیاسی و توافقهای ناپایدار تکیه دارد.
این تحلیلگر ارشد حوزه سیاستخارجی معتقد است: از غزه تا پرونده هستهای ایران، واشنگتن تلاش کرده با ارائه چارچوبهای کلی و به تعویق انداختن مسائل بنیادین، دستاوردی دیپلماتیک برای خود به نمایش بگذارد؛ اما واقعیتهای میدانی مسیر دیگری را رقم زدهاست. مهمترین محورهای این گزارش را در ادامه میخوانید:
ضربه بزرگ به اعتبار آمریکا
- در حالی که توجه جهانی بار دیگر به آخرین تحولات مذاکرات با ایران معطوف شده، طرح صلح مورد حمایت آمریکا برای غزه اکنون بهآرامی در حال فروپاشی است.
- مانند «یادداشت تفاهم» میان واشنگتن و تهران در ماه ژوئن، که قرار بود به جنگ ایران پایان دهد، طرح صلح غزه نیز بر فرضیات نادرستی درباره طرفهای درگیر، اهداف راهبردی بلندمدت آنها و میزان مصالحهای که واقعاً حاضر به پذیرش آن هستند، استوار شدهاست.
- واشنگتن با معرفی این توافقها، بهعنوان دستاوردهایی تحولآفرین و سپس مشاهده فروپاشی سریع آنها، در حال از دست دادن اعتبار خود نزد متحدان و تقویت جایگاه رقبایش در منطقه و فراتر از آن است.
ماجرای پرونده غزه
- توافقی که ترامپ هدایت آن را برعهده داشت، شامل موارد زیر است:
– خلع سلاح حماس
– خروج تدریجی اسرائیل طی ماههای آینده
– تعیین جدول زمانی برای اجرای این اقدامها ظرف دو هفته
- اما همانگونه که رویدادهای روزهای اخیر بهوضوح نشان دادهاند، این طرح با واقعیتهای میدانی همخوانی ندارد.
- موضع حماس:
- حماس اعلام کرده تا زمان تشکیل کشور فلسطینی، تسلیحات اصلی خود را تحویل نخواهد داد.
- از نگاه حماس، منظور از کشور فلسطینی، دولتی است که جایگزین اسرائیل شود؛ یعنی دولتی که سراسر سرزمین «از رود اردن تا دریای مدیترانه» را دربر گیرد.
- چالش خلع سلاح حماس:
- خلع سلاح حماس اکنون بیش از پیش دستنیافتنی به نظر میرسد.
- همچنین یک منبع فلسطینی به روزنامه عبری «جروزالم پست» گفته که حماس خلع سلاح نخواهد شد.
- موضع اسرائیل:
- اسرائیل اعلام کرده تا زمانی که حماس خلع سلاح نشود، از غزه عقبنشینی نخواهد کرد.
- «هیئت صلح» که مسئول اداره غزه پس از جنگ خواهد بود، به نظر میرسد نگرانیهای اسرائیل را پذیرفته و از مواضع اولیه خود عقبنشینی کردهاست.
- این هیئت اکنون اعلام میکند اسرائیل تا زمان تکمیل «برچیدن کامل توان نظامی» حماس، شامل سلاحهای سبک، سلاحهای سنگین و تونلها، از «خط زرد» (مرز میان مناطق تحت کنترل حماس و اسرائیل براساس آتشبس اکتبر ۲۰۲۵) فراتر نخواهد رفت.
ماجرای پرونده ایران
- موانع اجرای یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا و پایان دادن به جنگ، کمتر از موانع موجود در غزه نیست؛ موضوعی که توضیح میدهد چرا جنگ همچنان ادامه دارد و خواستههای آمریکا هنوز محقق نشدهاند.
- محورهای یادداشت تفاهم:
– آمریکا محاصره دریایی خود را پایان میدهد.
– همه تحریمهای ایران لغو میشود.
– ایران تنگه هرمز را بازگشایی میکند.
– تهران فعالیتهای هستهای خود را متوقف میکند.
– دوطرف درباره نحوه مدیریت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران توافق میکنند.
– عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان، متوقف میشود.
- اختلاف بر سر تنگه هرمز:
- با وجود اینکه ایران پیشتر تنگه هرمز را مسدود کرده بود، اکنون خواهان حفظ کنترل کامل بر این گذرگاه راهبردی است.
- چنین وضعیتی میتواند:
- به ایران اهرم فشار بر جریان صادرات نفت بدهد.
- اقتصاد آمریکا و دیگر کشورها را دچار بحران کند.
- واشنگتن این درخواست تهران را رد کرده، اما هنوز مشخص نیست آیا حاضر خواهد بود برای دفاع از این اصل، جنگی که روزبهروز در داخل آمریکا محبوبیت کمتری پیدا میکند را ادامه دهد یا خیر.
وضعیت پرونده هستهای ایران به کجا رسید؟
- ترامپ، مانند همه رؤسایجمهور آمریکا از زمان جورج بوش تاکنون، متعهد شده مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای شود.
- ایران اما تاکنون هیچگاه فراتر از محدودسازی موقت فعالیتهای هستهای خود نرفته است.
- وضعیت برنامه هستهای ایران:
– همکاری کامل با بازرسان هستهای نداشتهاست.
– اورانیوم را تا سطح بالا غنیسازی کردهاست.
– در حال بازسازی تأسیسات هستهای خود است.
– هیچ نشانهای مبنی بر کنار گذاشتن کامل برنامه هستهای خود ارائه نکرده است.
پرونده لبنان و حزبالله
- حزبالله نیز مانند حماس، مواضع سختی علیه اسرائیل دارد:
– از خلع سلاح واقعی خودداری میکند.
– ترتیبات سیاسی جدید میان اسرائیل و لبنان را نمیپذیرد.
– دولت لبنان را به پایان دادن به مذاکرات با اسرائیل تشویق میکند.
– همچنان با تاکتیکهای جدید به نیروهای اسرائیلی حمله میکند.
- نتیجه: اسرائیل نیز بهصراحت اعلام کرده تا زمانی که حزبالله توان تهدید اسرائیل را داشته باشد، از مواضع خود عقبنشینی نخواهد کرد.
۳ نتیجه راهبردی توافقهای ادعایی
- در هر دو پرونده ایران و غزه، اعلام پیروزی ازسوی واشنگتن زودهنگام بوده و پیامدهای زیانباری بههمراه داشته است.
- ایجاد توافقهای ادعایی رئیسجمهور آمریکا، نتایج زیر را بهدنبال داشته است:
- تضعیف اعتبار آمریکا
- ترغیب متحدان به جستوجوی گزینههای امنیتی دیگر
- تقویت این تصور در میان رقبای آمریکا که واشنگتن از اراده و توان ماندگاری کافی برخوردار نیست.
