تیم‌های ملی فوتبال روسیه و ایران امروز سه‌شنبه ۷ مهر در دیداری دوستانه در شهر کازان به مصاف یکدیگر می‌روند؛ شهری که سه سال پیش نیز میزبان تقابل تیم‌های ملی فوتبال زنان دو کشور بود. نخستین رویارویی فوتبالی نمایندگان ایران و اتحاد جماهیر شوروی نیز دقیقاً ۱۰۰ سال پیش برگزار شد؛ در شرایطی که اتحاد جماهیر شوروی از نظر سیاسی، اقتصادی و ورزشی در انزوا قرار داشت.

روزنامه «رئال نوئه ورمیا» روسیه در گزارشی به سابقه روابط فوتبالی ایران و روسیه پرداخته و با اشاره به دیدار امروز، مهم‌ترین اتفاقات تاریخ این تقابل را مرور کرده است.

نخستین ارتباط فوتبالی ایران و شوروی ۱۰۰ سال قبل

فوتبالیست‌های شوروی در فاصله میان دیدارهای تیم ملی اتحاد جماهیر شوروی مقابل ترکیه در سال ۱۹۲۴ و مسابقات دوستانه فوتبالیست‌های شرق دور با تیم هاربین چین در سال ۱۹۲۷، با نمایندگان فوتبال ایران نیز روبه‌رو شدند.

این تقابل در قالب سفر تیمی به باکو انجام شد؛ جایی که در سال ۱۹۲۶ تیم «تهران XI» متشکل از بازیکنان باشگاه‌های تهران و ارمنی‌های ورزشی به این شهر سفر کرد.

در آن زمان هنوز تیم ملی فوتبال ایران تشکیل نشده بود و تیم ملی این کشور در سال ۱۹۴۱ تأسیس شد. باشگاه ورزشی ارمنی نیز بعدها به باشگاه «آرمنیان اسپورتس» تبدیل شد که مربی آن ویکتور آبویان، ارمنی‌تبار و فردی بود که در سال ۱۹۳۸ از گرجستان شوروی به ایران مهاجرت کرده بود.

پس از جنگ جهانی دوم، همکاری‌های فوتبال شوروی و ایران تا سال ۱۹۷۹ ادامه داشت؛ سالی که انقلاب ایران و تحولات سیاسی پس از آن شرایط جدیدی را در فوتبال این کشور ایجاد کرد.

ایران تنها کشوری بود که به‌صورت متوالی در بازی‌های المپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لس‌آنجلس شرکت نکرد. تیم ملی فوتبال ایران همچنین در جام‌های جهانی ۱۹۸۲ و ۱۹۸۶ حضور نداشت.

انقلاب اسلامی و سپس جنگ ایران و عراق موجب توقف لیگ فوتبال این کشور شد؛ لیگی که پیش از آن با نام جام تخت جمشید برگزار می‌شد. این مسابقات که در سال ۱۹۷۴ راه‌اندازی شده بود، پنج سال به فعالیت خود ادامه داد و پس از انحلال آن، چندین باشگاه نیز از بین رفتند.

از جمله این تیم‌ها، «رستامیز خرمشهر» بود که بازیکنان مطرح آن، جمشید نصیری و مجید بشکار، راهی هند شدند. نصیری حتی تابعیت هند را دریافت کرد و برای تیم ملی این کشور نیز به میدان رفت.

باشگاه «آرارات» تهران که توسط ارامنه ایران تأسیس شده بود نیز از فعالیت بازماند. گارنیک مهرابیان سرمربی این تیم، ایران را ترک کرد و آندرانیک اسکندریان، مدافع مطرح تیم ملی ایران، نیز در ۲۷ سالگی به آمریکا مهاجرت کرد و دیگر برای تیم ملی کشورش به میدان نرفت.

پس از آن، شمار دیگری از بازیکنان تیم ملی ایران نیز راهی کشورهای دیگر شدند. ایرج دانایی‌فرد و پرویز قلیچ‌خانی به آمریکا مهاجرت کردند؛ هرچند قلیچ‌خانی در آن زمان ۳۳ سال داشت و به سال‌های پایانی دوران فوتبال خود نزدیک شده بود.

ابراهیم قاسم‌پور راهی امارات شد و برای النصر بازی کرد. عبدالرضا برزگری نیز به امارات رفت و حسن نظری در تیم شباب الاهلی به فوتبال خود ادامه داد.

عزیز اصلی‌ دروازه‌بان تیم ملی ایران و بازیکن حاضر در المپیک ۱۹۶۴ توکیو، نیز از فوتبال فاصله گرفت و وارد عرصه بازیگری شد.

فوتبال ایران و داستان «تکرار تاریخ»

عدم حضور ایران در جام‌های جهانی ۱۹۸۲ و ۱۹۸۶، که یکی به دلیل انصراف و دیگری به دلیل محرومیت اتفاق افتاد، باعث شد فوتبال این کشور برای مدتی از عرصه بین‌المللی دور باشد و بیشتر در سطح قاره آسیا فعالیت کند.

با بازگشت فوتبال ایران به عرصه بین‌المللی، لیگ قدس در سال ۱۹۸۹ شکل گرفت. ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز با سه تساوی از دور مسابقات کنار رفت و البته در جدول گروهی بالاتر از نیوزیلند قرار گرفت.

روسیه و ایران؛ این بار در کازان

استان تاتارستان مدت‌هاست روابط نزدیکی با ایران دارد و از سال ۲۰۰۷ کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در شهر کازان فعالیت می‌کند.

۱۰ سال پس از آغاز فعالیت این کنسولگری، تیم‌های ملی فوتبال روسیه و ایران در سال ۲۰۱۷ در کازان مقابل یکدیگر قرار گرفتند که این مسابقه با تساوی یک بر یک به پایان رسید.

سردار آزمون مهاجم تیم ملی ایران و بازیکن وقت روبین کازان، گل ایران را به ثمر رساند و دیمیتری پولوز نیز گل روسیه را وارد دروازه ایران کرد.

سه سال پیش نیز کازان میزبان دیدار دوستانه تیم‌های ملی فوتبال زنان روسیه و ایران بود. در آن مسابقه، آلسو عبدالینا، بازیکن پرورش‌یافته فوتبال تاتارستان در ترکیب تیم ملی روسیه حضور داشت.

حالا پس از سه سال، تیم‌های ملی فوتبال مردان روسیه و ایران بار دیگر در کازان مقابل یکدیگر قرار می‌گیرند؛ دیداری که در ورزشگاه آک‌بارس آرنا برگزار خواهد شد و یک قرن پس از نخستین ارتباط فوتبالی دو کشور، فصل دیگری از این تقابل تاریخی را رقم می‌زند.