به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ببین و بخون؛ آتش‌بس شکننده‌ای که تنها ۲۰ روز پیش با امضای تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای میان ایران و آمریکا در ۱۷ ژوئن برقرار شده بود، در روزهای اخیر با یک رشته حملات و تلافی‌های نظامی عملاً به پایان رسید . آنچه به عنوان یک فرصت دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ آغاز شده بود، با تشدید تنش‌ها در تنگه هرمز و بی‌اعتمادی دو طرف، بار دیگر به خشونت کشیده شد. در این گزارش، به بررسی دقیق رخدادهای این روزهای بحرانی و دلایل فروپاشی آتش‌بس می‌پردازیم.

🔵 زمینه‌های تنش: اختلاف بر سر حاکمیت بر تنگه هرمز

بحران اخیر ریشه در اختلافات عمیق بر سر نحوه مدیریت تردد در تنگه هرمز دارد. بر اساس تفاهم‌نامه امضا شده، ایران باید با استفاده از «بهترین تلاش‌های خود» عبور امن کشتی‌های تجاری را برای حداقل ۶۰ روز فراهم می‌کرد . با این حال، ایران به دنبال ایجاد نظامی دائمی برای دریافت هزینه از کشتی‌های عبوری بود تا کنترل خود بر این آبراه استراتژیک را نهادینه کند . در مقابل، آمریکا و کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس با این ایده مخالف بودند و به دنبال ایجاد مسیرهای جایگزین، از جمله مسیری که توسط عمان پیشنهاد شده بود، بودند .

🔵 حمله به نفتکش‌ها؛ جرقه آغاز درگیری‌ها

روز دوشنبه (۶ ژوئیه)، سه فروند نفتکش تجاری که از مسیرهای نزدیک به سواحل عمان تردد می‌کردند، هدف حملات پهپادی و موشکی نیروهای سپاه پاسداران قرار گرفتند . یک نفتکش متعلق به قطر (الرکایات) و یک نفتکش متعلق به عربستان سعودی (ویدیان) از جمله این کشتی‌ها بودند که در پی این حملات دچار آتش‌سوزی و خسارت شدند . قطر و عربستان با صدور بیانیه‌هایی، ایران را «کاملاً مسئول» این حملات دانستند و آنها را «نقض آشکار حقوق بین‌الملل» خواندند .

🔵 پاسخ نظامی آمریکا؛ قدرتی در پاسخ به «نقض آشکار آتش‌بس»

پنتاگون در واکنش به این حملات، با صدور بیانیه‌ای آنها را «بی‌دلیل و خطرناک» و «نقض آشکار آتش‌بس» توصیف کرد و از شامگاه سه‌شنبه (۷ ژوئیه) حملات هوایی گسترده‌ای را علیه اهداف نظامی ایران آغاز کرد . بر اساس اعلام سنتکام، این حملات بیش از ۸۰ هدف را شامل می‌شد که از جمله آنها می‌توان به بیش از ۶۰ فروند قایق تندروی سپاه پاسداران، سامانه‌های پدافند هوایی، سامانه‌های ساحلی و سایت‌های موشکی و پهپادی اشاره کرد . در همین حال، آمریکا مجوز موقت فروش نفت ایران را که یکی از امتیازات کلیدی تفاهم‌نامه بود، لغو کرد و تحریم‌های نفتی را بازگرداند .

🔵 پاسخ «کوبنده» ایران؛ شلیک به پایگاه‌های آمریکا در بحرین و کویت

فردای حملات آمریکا، سپاه پاسداران با یک عملیات ترکیبی موشکی و پهپادی، اعلام کرد که ۸۵ پایگاه کلیدی آمریکا از جمله مقر فرماندهی ناوگان پنجم در بندر سلمان، بحرین و پایگاه هوایی علی‌السالم در کویت را هدف قرار داده است . فرماندهی کل نیروهای مسلح ایران با صدور بیانیه‌ای، حملات آمریکا را «تجاوز آشکار» خواند و نسبت به «پاسخ کوبنده» در صورت تداوم تجاوزات هشدار داد . آژیرهای خطر در بحرین و کویت به صدا درآمد و ارتش کویت از شلیک به سوی پرتابه‌های «خصمانه» خبر داد .

🔵 پیامدهای سیاسی؛ پایان مذاکرات و اعلام جنگ از سوی ترامپ

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، با متهم کردن آمریکا به نقض تفاهم‌نامه (از جمله بازگرداندن تحریم‌های نفتی و ادامه حملات)، اعلام کرد که «دوران قلدری و زورگویی به پایان رسیده است» . عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز اعلام کرد که حملات و تحریم‌های جدید، «بخش‌های مهم و اساسی تفاهم برای توقف جنگ را بی‌اثر کرده است» . دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز در واکنش به این تحولات، تفاهم‌نامه را «تمام شده» خواند و از ایران خواست تا یا «به توافق برسند» یا اینکه او «کار را تمام خواهد کرد» .

نکات مهم و تذکرات:

• شکست آتش‌بس: حملات متقابل به معنای پایان عملی آتش‌بس ۲۰ روزه و تفاهم‌نامه ۱۷ ژوئن است .

• اختلاف بر سر حاکمیت: علت اصلی تشدید تنش‌ها، ادعای ایران برای دریافت هزینه از کشتی‌های عبوری و مخالفت آمریکا و متحدانش با این اقدام است .

• تحریم‌های نفتی بازگشتند: لغو مجوز فروش نفت ایران، ضربه‌ای جدی به تفاهم‌نامه و اقتصاد ایران وارد کرده است .

• پایان مذاکرات: با توجه به اظهارات مقامات دو کشور، چشم‌انداز ازسرگیری مذاکرات در کوتاه‌مدت بسیار تاریک به نظر می‌رسد .

جمع‌بندی کاربردی:

شکست آتش‌بس در تنگه هرمز و بازگشت تنش‌های نظامی، نتیجه مستقیم اختلافات بنیادین بر سر حاکمیت بر این آبراه استراتژیک بود. حمله سپاه به سه نفتکش تجاری، جرقه‌ای بود که بهانه لازم را برای پاسخ نظامی سنگین آمریکا و بازگشت تحریم‌های نفتی فراهم کرد . ایران نیز با حملات تلافی‌جویانه به پایگاه‌های آمریکا در منطقه، بر عزم خود برای دفاع از مواضعش تأکید کرد . اکنون با اعلام پایان تفاهم‌نامه از سوی ترامپ و فروپاشی مذاکرات، منطقه در آستانه دور جدید و احتمالاً خطرناک‌تری از درگیری‌ها قرار گرفته است. وقفه کوتاه ۲۰ روزه در جنگ، عملاً به بن‌بست تبدیل شد و راهی جز بازگشت به خشونت برای دو طرف باقی نگذاشت.

سوالات متداول:

۱. دقیقاً چه اتفاقی در تنگه هرمز افتاد که باعث از سرگیری جنگ شد؟
سپاه پاسداران به سه نفتکش تجاری (قطری و سعودی) در نزدیکی تنگه هرمز حمله کرد که در پاسخ، آمریکا حملات هوایی گسترده‌ای علیه ایران انجام داد و ایران نیز پایگاه‌های آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داد .

۲. دلیل اصلی این حملات چه بود؟
اختلاف بر سر کنترل تنگه هرمز؛ ایران به دنبال ایجاد نظام دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری بود و آمریکا با این اقدام مخالفت کرد و مسیرهای جایگزین را ترویج داد .

۳. آیا تفاهم‌نامه ۱۷ ژوئن به طور کامل لغو شده است؟
عملاً بله. ترامپ اعلام کرده که تفاهم‌نامه «تمام شده» است و حملات دو طرف و بازگشت تحریم‌های نفتی، مفاد آن را بی‌اثر کرده است .

۴. ایران چند پایگاه آمریکا را هدف قرار داد؟
سپاه پاسداران اعلام کرد که ۸۵ پایگاه کلیدی آمریکا در بحرین و کویت را با موشک و پهپاد هدف قرار داده است .

۵. آیا امکان ازسرگیری مذاکرات وجود دارد؟
با توجه به اظهارات تند مقامات دو کشور و ادامه حملات، احتمال ازسرگیری مذاکرات در کوتاه‌مدت بسیار کم است و منطقه در آستانه دور جدیدی از درگیری‌ها قرار دارد .

 پایان/*

ببین و بخون را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.