ایران با ناوگانی بسیار کوچکتر از کشورهای بزرگی مانند آلمان و فرانسه، در سال ۲۰۲۴ مصرف بنزین بالاتری از آنها ثبت کرده است؛ آماری که نشان میدهد تعداد خودروها بهتنهایی نمیتواند مصرف بالای بنزین ایران را توضیح دهد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ببین و بخون؛ مصرف بنزین در ایران سالهاست یکی از بحثهای اصلی در حوزه انرژی و حملونقل است؛ موضوعی که با افزایش مصرف روزانه و نگرانی درباره ناترازی بنزین، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. اما یک سؤال مهم وجود دارد: آیا حجم مصرف بنزین ایران با تعداد وسایل نقلیه موجود در کشور تناسب دارد؟
مقایسه آمار ایران با ۱۰ کشور منتخب جهان، از جمله آمریکا، ژاپن، روسیه، آلمان، فرانسه، بریتانیا، کرهجنوبی، ترکیه، مصر و عراق، تصویر متفاوتی ارائه میدهد.
بر اساس دادههای سازمان بینالمللی سازندگان وسایل نقلیه موتوری (OICA)، ایران در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۵.۹۶ میلیون وسیله نقلیه در حال استفاده داشته است. این رقم در مقایسه با کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن، روسیه، آلمان و فرانسه بسیار پایینتر است.
با این حال، بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۵۷۰ هزار بشکه بنزین در روز مصرف کرده است.
این میزان معادل حدود ۳۳ میلیارد لیتر در سال است؛ رقمی که از مصرف سالانه بنزین آلمان و فرانسه بیشتر است.
در میان ۱۱ کشور بررسیشده، آمریکا فاصله بسیار زیادی با سایر کشورها دارد. آمریکا در سال ۲۰۲۰ حدود ۲۸۹ میلیون وسیله نقلیه در حال استفاده داشته است. مصرف بنزین این کشور در سال ۲۰۲۴ نیز حدود ۸.۹۷ میلیون بشکه در روز بوده است.
با تبدیل این رقم، مصرف سالانه بنزین آمریکا به حدود ۵۲۰ میلیارد لیتر میرسد.
به این ترتیب، آمریکا هم از نظر تعداد وسایل نقلیه و هم از نظر مصرف بنزین، با فاصلهای چشمگیر در صدر این فهرست قرار دارد.
ایران با حدود ۵۷۰ هزار بشکه مصرف روزانه، پس از آمریکا، روسیه و ژاپن، چهارمین مصرفکننده بنزین در میان ۱۱ کشور منتخب است.
این در حالی است که تعداد وسایل نقلیه ایران در داده OICA حدود ۱۵.۹۶ میلیون دستگاه بوده است.
در مقابل، آلمان بیش از ۵۲ میلیون، فرانسه بیش از ۴۵ میلیون و بریتانیا بیش از ۴۲ میلیون وسیله نقلیه در حال استفاده داشتهاند.
با این حال، مصرف بنزین سالانه ایران از هر سه کشور بیشتر بوده است. ایران حدود ۲۰ درصد بیشتر از آلمان بنزین مصرف میکند
مصرف بنزین ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۵۷۰ هزار بشکه در روز بوده است. این رقم برای آلمان حدود ۴۷۵ هزار بشکه بوده است. به بیان ساده، ایران با ناوگانی که طبق داده OICA کمتر از یکسوم ناوگان آلمان است، حدود ۲۰ درصد بیشتر از آلمان بنزین مصرف کرده است.
اختلاف با فرانسه نیز بیشتر است. فرانسه حدود ۲۶۸ هزار بشکه بنزین در روز مصرف کرده؛ بنابراین مصرف بنزین ایران حدود ۲.۱ برابر فرانسه بوده است.
ایران همچنین تقریباً دو برابر بریتانیا و بیش از دو برابر کرهجنوبی بنزین مصرف کرده است.
روسیه با حدود ۵۶.۷ میلیون وسیله نقلیه در سال ۲۰۲۰، مصرف بنزین روزانه خود را در سال ۲۰۲۴ به حدود ۹۱۱ هزار بشکه رسانده است؛ یعنی حدود ۱.۶ برابر ایران.
ژاپن نیز با حدود ۷۶.۷ میلیون وسیله نقلیه، حدود ۷۵۳ هزار بشکه بنزین در روز مصرف کرده است.
مصرف ژاپن حدود ۳۲ درصد بیشتر از ایران است.
این ارقام نشان میدهد ایران در مقایسه با کشورهای بزرگتر از نظر تعداد وسایل نقلیه، مصرف بنزین بالایی دارد؛ هرچند برای قضاوت درباره مصرف هر خودرو، نمیتوان تعداد وسایل نقلیه سال ۲۰۲۰ را مستقیماً با مصرف سال ۲۰۲۴ مقایسه کرد.
مقایسه ایران و ترکیه نیز قابل توجه است. طبق داده OICA، ترکیه در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۸.۵ میلیون وسیله نقلیه در حال استفاده داشته است؛ رقمی نزدیک به ایران.
اما مصرف بنزین ترکیه در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱۱ هزار بشکه در روز بوده است.
مصرف ایران با حدود ۵۷۰ هزار بشکه در روز، بنابراین بیش از پنج برابر ترکیه بوده است.
البته این اختلاف را نمیتوان فقط به تعداد یا مصرف خودروها نسبت داد. تفاوت در سهم گازوئیل، LPG، نوع خودروها، میزان پیمایش، قیمت سوخت و ساختار حملونقل دو کشور نیز در این تفاوت نقش دارد.
در مصر، تعداد وسایل نقلیه در حال استفاده در داده OICA حدود ۶.۹ میلیون دستگاه بوده، اما مصرف بنزین این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۸۷ هزار بشکه در روز ثبت شده است.
عراق نیز با حدود ۳.۵ میلیون وسیله نقلیه، حدود ۱۹۳ هزار بشکه بنزین در روز مصرف کرده است.
این ارقام یک نکته مهم را نشان میدهد: تعداد وسایل نقلیه بهتنهایی تعیینکننده میزان مصرف بنزین یک کشور نیست.
میزان پیمایش، نوع خودرو، نوع سوخت، شرایط اقتصادی، قیمت سوخت و الگوی حملونقل از جمله عوامل اثرگذار هستند.
برای توضیح مصرف بالای بنزین در ایران باید چند عامل را همزمان در نظر گرفت.
نخست، میزان پیمایش خودروهاست. هرچه خودروها مسافت بیشتری طی کنند، حتی با تعداد ثابت خودرو، مصرف سوخت افزایش پیدا میکند.
دوم، ساختار ناوگان است. سهم خودروهای بنزینی در ایران بالاست و خودروهای کممصرف، هیبریدی و برقی هنوز سهم محدودی از ناوگان را تشکیل میدهند.
سوم، بهرهوری خودروهاست. مصرف سوخت برخی خودروهای موجود در ایران در مقایسه با استانداردهای روز جهانی بالاست.
چهارم، قیمت سوخت و یارانه انرژی است. قیمت پایین بنزین میتواند انگیزه استفاده بیشتر از خودرو شخصی و کاهش مصرف را تحت تأثیر قرار دهد.
در کنار این عوامل، توسعه حملونقل عمومی، سن ناوگان، کیفیت خودروها و وضعیت زیرساختهای حملونقل نیز اهمیت دارند.
باید توجه داشت که اعداد این گزارش صرفاً مربوط به بنزین موتور هستند.
در کشورهایی مانند آلمان، فرانسه و ترکیه، گازوئیل سهم قابل توجهی از سوخت حملونقل را تشکیل میدهد. بنابراین کمتر بودن مصرف بنزین یک کشور لزوماً به معنای کمتر بودن کل مصرف سوخت حملونقل آن کشور نیست.
به همین دلیل، از این جدول نمیتوان نتیجه گرفت که ایران در مجموع سوخت حملونقل بیشتری از آلمان یا فرانسه مصرف میکند.
آنچه این دادهها بهطور مشخص نشان میدهند این است که:
ایران در سال ۲۰۲۴ بنزین بیشتری از آلمان، فرانسه، بریتانیا، کرهجنوبی و ترکیه مصرف کرده است.
یک نکته آماری دیگر نیز باید مورد توجه قرار گیرد. تعداد وسایل نقلیه در این گزارش بر اساس آخرین داده قابلمقایسه OICA برای سال ۲۰۲۰ است، در حالی که مصرف بنزین مربوط به سال ۲۰۲۴ است.
به همین دلیل، این جدول برای نشان دادن مقیاس و جایگاه مصرف بنزین کشورها مناسب است، اما نباید از آن برای محاسبه دقیق مصرف بنزین به ازای هر خودرو استفاده کرد.
همچنین منظور OICA از این شاخص، کل وسایل نقلیه موتوری در حال استفاده است و نه فقط خودروهای سواری.
مقایسه ۱۱ کشور نشان میدهد که ایران از نظر تعداد وسایل نقلیه، فاصله قابل توجهی با کشورهای بزرگ صنعتی دارد؛ اما از نظر مصرف بنزین در میان کشورهای منتخب، جایگاه بالایی دارد.
آمریکا با حدود ۲۸۹ میلیون وسیله نقلیه و مصرف نزدیک به ۹ میلیون بشکه بنزین در روز، فاصله زیادی با سایر کشورها دارد.
پس از آمریکا، روسیه و ژاپن قرار دارند و ایران با حدود ۵۷۰ هزار بشکه در روز، چهارمین مصرفکننده بنزین در میان ۱۱ کشور بررسیشده است.
نکته قابل توجه این است که ایران با حدود ۱۶ میلیون وسیله نقلیه در داده OICA سال ۲۰۲۰، در سال ۲۰۲۴ بنزین بیشتری از آلمان، فرانسه، بریتانیا، کرهجنوبی و ترکیه مصرف کرده است.
این ارقام نشان میدهد که برای کاهش مصرف بنزین در ایران، تمرکز صرف بر تعداد خودروها کافی نیست. بهبود بهرهوری خودروها، کاهش سن ناوگان، افزایش سهم خودروهای کممصرف و برقی، توسعه حملونقل عمومی، مدیریت پیمایش و اصلاح سیاستهای سوخت نیز باید همزمان مورد توجه قرار گیرد.
در نهایت، اگرچه این آمار بهتنهایی نمیتواند علت تمام اختلافها را مشخص کند، اما یک واقعیت را بهروشنی نشان میدهد: مصرف بنزین ایران در مقایسه با اندازه ناوگان خودرویی کشور، قابل توجه است و برای تحلیل آن باید مجموعهای از عوامل فنی، اقتصادی و حملونقلی را در کنار یکدیگر بررسی کرد.
پایان/*
ببین و بخون را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
