بر اساس مطالعات زمینشناسی، زلزلههای مهیب هر ۱۵۰ تا ۱۵۸ سال یکبار شهر تهران را میلرزانند و آخرین زلزله بزرگ در زمان قاجار رخ داده که حدود ۱۸۱ سال از آن میگذرد و در اثر آن مناطق شمیرانات و دماوند به کل ویران شدند . در این گزارش، به بررسی دقیق گسلهای اصلی تهران، مناطق در معرض خطر و نقاط امنتر پایتخت میپردازیم.
گسلهای اصلی تهران؛ کدام مناطق بیشترین خطر را دارند؟
بر اساس نقشه گسلهای تهران که توسط مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در سال ۱۳۹۷ تدوین شده ، گسلها به سه دسته اصلی، متوسط و فرعی طبقهبندی میشوند. گسلهای اصلی آنهایی هستند که طول بیش از ۱۰ کیلومتر داشته و قدرت تولید زلزله با بزرگای بیش از ۶ ریشتر را دارند .
مهمترین و خطرناکترین گسلهای تهران عبارتند از:
نکته کلیدی: گسل مشاء و گسل شمال تهران در شرق تهران به هم میرسند و این تلاقی به عنوان گسل شرق تهران شناخته میشود که در صورت فعالسازی، قدرت تخریبی تصاعدی خواهد داشت .
گسل شمال تهران؛ خطرناکترین گسل پایتخت
کارشناسان زلزلهشناسی، گسل شمال تهران را به عنوان بزرگترین و خطرناکترین گسل تهران معرفی میکنند . این گسل به دلیل طول زیاد، عمق کم، توان لرزهزایی بالای ۷ ریشتر و نزدیکی به مناطق پرجمعیت شمالی شهر، بیشترین تهدید را برای پایتخت ایجاد میکند .
گسل شمال تهران که از نوع گسلهای معکوس (فشاری) است ، از سوهانک و لشکرک آغاز شده و با عبور از مناطقی چون نیاوران، تجریش، زعفرانیه، الهیه، فرمانیه و سعادتآباد، تا فرحزاد و حصارک ادامه مییابد . در صورت فعال شدن این گسل، احتمال خسارت در مناطق یک تا پنج تهران تا ۵۰ درصد برآورد شده است .
گسل جنوب تهران (گسل ری)؛ تهدیدی خاموش برای جنوب پایتخت
در جنوب تهران، گسل ری با دو شاخه شمالی و جنوبی، تهدیدی جدی محسوب میشود. این گسل که از جاده خاوران آغاز شده و با گذر از دولتآباد و حرکت روی جاده کمربندی تهران در منطقه چهاردانگه پایان مییابد ، در صورت فعال شدن میتواند به یکی از پرتلفاتترین زلزلههای ایران و حتی جهان تبدیل شود .
گسل جنوب ری به طول تقریبی ۲۸ کیلومتر، توان لرزهای به بزرگی ۷ ریشتر را دارد . فاصله گسل جنوب ری از گسل شمال ری حدود ۳ تا ۵ کیلومتر است و به نظر میرسد ریشه این دو گسل یکی باشد و آنها نشانههای سطحی یک گسل بزرگتر هستند .
مناطق امنتر تهران کدامند؟
بر اساس نقشه گسلهای تهران، منطقه ارگ قدیم امنترین نقطه از نظر پهنه گسلی در پایتخت محسوب میشود . این محدوده شامل مسیرهای زیر است:
خیابان شوش
خیابان هفده شهریور
خیابان انقلاب
خیابان کارگر جنوبی
خیابان مولوی
میدان بهارستان
میدان امام خمینی (ره)
محله امیریه
خیابان جمهوری
همچنین مناطق راهآهن، محور نواب، خیابان آزادی و هفتچنار نیز به عنوان مناطق نسبتاً امنتر معرفی شدهاند .
با این حال، کارشناسان تأکید دارند که حتی این مناطق نیز به دلیل بافت فرسوده، تراکم جمعیت و وجود زیرزمینهای گسترده، در صورت وقوع زلزلهای با شدت بالا از خطر مصون نیستند .
ساختمانهای مهم و حساس در حریم گسلها
بر اساس مطالعات انجامشده، بسیاری از ساختمانهای مهم و حساس کشور در مجاورت یا روی گسلهای فعال تهران قرار گرفتهاند که این موضوع نگرانیها را دوچندان میکند :
نکات مهم / تذکرات / هشدارها
۱. مناطق پرخطر شمال تهران: محلههایی مانند تجریش، نیاوران، فرمانیه، الهیه، زعفرانیه، سعادتآباد، ولنجک، درهپونک، شهرک غرب، سوهانک و لشکرک روی گسلهای اصلی قرار دارند .
۲. مناطق پرخطر شرق تهران: سرخهحصار، تهرانپارس، مجیدیه، نارمک، سیدخندان و بزرگراه شهید بابایی در مسیر گسل شرق تهران قرار گرفتهاند .
۳. مناطق پرخطر جنوب تهران: دولتآباد، چهاردانگه، جاده خاوران، اسلامشهر و شهر ری روی گسل ری واقع شدهاند .
۴. ممنوعیت ساختوساز: بر اساس مصوبات، ساختوساز جدید در حریم گسلهای اصلی ممنوع شده و برجسازی در پهنه گسلهای اصلی نیز ممنوع اعلام شده است .
۵. اهمیت مقاومسازی: با توجه به اینکه تهران به طور کامل روی گسلها توسعه یافته است، تفاوت مناطق از نظر تخریب به کیفیت ساخت و رعایت آییننامههای ساختمانی بستگی دارد .
جمعبندی کاربردی
تهران با وجود ۲۷ گسل فعال، یکی از خطرناکترین شهرهای جهان از نظر زلزلهخیزی محسوب میشود. مهمترین گسلهای تهران شامل گسل شمال تهران (با خطرناکترین وضعیت)، گسل مشاء، گسل ری و گسل شرق تهران هستند که مناطق شمالی، جنوبی و شرقی پایتخت را تهدید میکنند.
بر اساس نقشه گسلها، منطقه ارگ قدیم تهران (محدوده شوش، انقلاب، کارگر جنوبی، هفده شهریور) به عنوان امنترین نقطه از نظر پهنه گسلی شناخته شده است. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که به دلیل بافت فرسوده و تراکم جمعیت، حتی این مناطق نیز در صورت زلزلهای با شدت بالا از آسیب مصون نیستند.
نکات کلیدی برای ساکنان تهران:
قبل از خرید مسکن: حتماً موقعیت ملک را نسبت به گسلها بررسی کنید.
مقاومسازی: اگر در مناطق پرخطر ساکن هستید، نسبت به مقاومسازی ساختمان اقدام کنید.
بیمه زلزله: تهیه بیمه نامه زلزله برای پوشش خسارات مالی توصیه میشود.
آمادگی: برنامه مدیریت بحران خانواده را تدوین کنید.
سوالات متداول
۱. خطرناکترین گسل تهران کدام است؟
گسل شمال تهران به دلیل طول زیاد، عمق کم و نزدیکی به مناطق پرجمعیت، خطرناکترین گسل تهران محسوب میشود .
۲. کدام مناطق تهران روی گسل قرار دارند؟
مناطق شمالی مانند تجریش، نیاوران، فرمانیه، الهیه، سعادتآباد و شهرک غرب روی گسل شمال تهران، مناطق شرقی مانند تهرانپارس و مجیدیه روی گسل شرق تهران، و مناطق جنوبی مانند دولتآباد و چهاردانگه روی گسل ری قرار دارند .
۳. امنترین منطقه تهران از نظر گسل کجاست؟
ارگ قدیم تهران شامل محدوده شوش، هفده شهریور، انقلاب، کارگر جنوبی، مولوی، بهارستان، امام خمینی و امیریه به عنوان امنترین نقطه از نظر پهنه گسلی شناخته شده است .
۴. چند پلاک ساختمانی در حریم گسلهای تهران قرار دارند؟
بر اساس نقشه گسلهای تهران، حدود ۱۷ هزار پلاک ساختمانی در حریم گسلها قرار دارند .
۵. آیا ساختوساز در حریم گسلها ممنوع است؟
بله، ساختوساز جدید در حریم گسلهای اصلی ممنوع شده و برجسازی در پهنه گسلهای اصلی نیز ممنوع اعلام شده است .
۶. آیا مناطق جنوبی تهران از خطر زلزله مصون هستند؟
خیر، گسل ری در جنوب تهران میتواند در صورت فعال شدن، یکی از پرتلفاتترین زلزلههای ایران را ایجاد کند .
