نیروهای مسلح یمن (جنبش انصار الله) روز دوشنبه با اعلام محاصره کامل دریایی علیه عربستان سعودی، معادلات انرژی در غرب آسیا را یک بار دیگر بر هم زدند.این اقدام در پاسخ به سال‌ها محاصره اقتصادی و نظامی ریاض علیه ملت یمن صورت گرفته است. تنگه باب‌المندب که اکنون در تیررس تهدیدات قرار دارد، تنها یک آبراه ساده نیست؛ روزانه حدود ۴.۸ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از آن عبور می‌کند و ارزش سالانه کالاهای عبوری از آن به حدود ۷۰۰ میلیارد دلار می‌رسد.اما نقطه‌عطف ماجرا جایی است که عربستان در ماه‌های اخیر، با تکیه بر خط لوله شرق-غرب و بندر ینبع، بخش اعظم صادرات نفتی خود را دقیقاً به همین مسیر پرخطر منتقل کرده بود تا از پیچیدگی‌های تنگه هرمز فرار کند.حالا محاصره یمنی‌ها، برگ برنده ریاض را به یک نقطه‌ضعف راهبردی تبدیل کرده است.

در پی ناآرامی‌های اخیر در تنگه هرمز، عربستان برای حفظ صادرات خود، خط لوله حیاتی شرق-غرب را به حداکثر ظرفیت ۷ میلیون بشکه در روز رساند تا نفت خود را از مناطق شرقی به بندر صنعتی ملک فهد در ینبع، در کرانه‌های دریای سرخ منتقل کند. سعودی‌ها باور داشتند با این کار، گلوگاه هرمز را پشت سر گذاشته‌اند و امنیت صادراتشان را تضمین کرده‌اند.آمارها نشان می‌دهد صادرات نفت از بندر ینبع در ژوئن گذشته به رکورد ۴.۱۹ میلیون بشکه در روز رسید. اما این تصور اشتباه، اکنون با اعلام محاصره دریایی یمن، خود را به صورت یک تله تمام‌عیار نشان داده است. نفت خروجی از ینبع برای رسیدن به بازارهای آسیا، ناگزیر است از باب‌المندب عبور کند و همین نقطه، دقیقاً محل اعمال نفوذ نیروهای مسلح یمن است.

ضربه اول؛ کاهش مستقیم درآمد نفتی با تخفیف‌های اجباری

برخلاف تصور رایج که افزایش هزینه حمل را به گردن خریدار می‌اندازد، واقعیت تلخ برای ریاض این است که در بازار رقابتی نفت، مشتریان آسیایی برای جبران هزینه‌های اضافی حمل، از عربستان تخفیف سنگین طلب می‌کنند. چین، ژاپن و کره جنوبی به عنوان بزرگ‌ترین مشتریان نفت سعودی، در صورت طولانی‌شدن مسیر حمل، ریاض را مجبور می‌کنند نفت خود را با قیمتی پایین‌تر از رقبایی مانند روسیه بفروشد. با احتساب صادرات روزانه حدود ۴ میلیون بشکه از ینبع، حتی کاهش قیمت ۲ تا ۳ دلاری در هر بشکه، به معنای از دست رفتن روزانه ۸ تا ۱۲ میلیون دلار (حدود ۳۰۰ تا ۴۵۰ میلیارد تومان) درآمد برای خزانه سعودی است. این یعنی ضربه‌ای مستقیم به اصلی‌ترین منبع درآمدی عربستان که معادل سالانه حدود ۳ تا ۴ میلیارد دلار کاهش درآمد خواهد بود.

ضربه دوم؛ تورم افسارگسیخته و گرانی سفره مردم عربستان

اما دردناک‌ترین بخش ماجرا، جایی است که محاصره باب‌المندب، زنجیره تأمین کالاهای اساسی عربستان را هدف می‌گیرد. بندر جده به عنوان بزرگ‌ترین بندر تجاری و دروازه اصلی واردات عربستان، بیش از ۲۲ درصد از کل واردات این کشور را انجام می‌دهد. مواد غذایی، دارو، ماشین‌آلات صنعتی، قطعات یدکی و البسه، همگی از مسیر دریای سرخ و باب‌المندب به این بندر می‌رسند. با افزایش هزینه حمل و بیمه کشتی‌های کانتینری، قیمت تمام‌شده این کالاها در بازار داخلی عربستان بین ۳۰ تا ۵۰ درصد افزایش می‌یابد. این یعنی یک خانواده سعودی برای خرید مواد غذایی ماهانه خود، ناگهان با هزینه‌ای معادل ۱۰ تا ۱۵ میلیون تومان بیشتر مواجه می‌شود. تورم افسارگسیخته، فشار سنگینی بر معیشت مردم وارد کرده و دولت ریاض را مجبور به افزایش یارانه‌ها می‌کند که خود بار مالی مضاعفی بر بودجه ملی است.

افزایش زمان حمل و تغییر نقشه انرژی جهانی

تحلیل‌گران شرکت کپلر اعلام کرده‌اند که اگر نفتکش‌های سعودی ناگزیر شوند باب‌المندب را دور بزنند، زمان سفر از ینبع به کره جنوبی از ۲۴ روز به ۵۴ روز افزایش می‌یابد.این یعنی افزایش بیش از ۷۸ درصدی مسافت که مصرف سوخت و هزینه بیمه را به شدت بالا می‌برد.همچنین پالایشگاه‌های اروپایی ممکن است سهم بیشتری از نفت دریای سرخ دریافت کنند و در مقابل، نفت حوزه اطلس روانه آسیا شود. این تغییرات ساختار سنتی تجارت انرژی را دگرگون کرده و عربستان را در موقعیتی منفعل قرار می‌دهد.این نخستین بار نیست که ریاض با چنین تهدیدی مواجه می‌شود. در سال ۲۰۱۸، پس از حمله به دو نفتکش سعودی، عربستان به مدت ۱۰ روز صادرات از این مسیر را متوقف کرد. اما این بار شرایط پیچیده‌تر است؛ زیرا حجم عظیم صادرات از ینبع، ریاض را بیش از پیش در موضع انفعال قرار داده است. محمد عبدالسلام، رئیس هیأت مذاکره‌کننده یمن تصریح کرده که «محاصره در برابر محاصره» پاسخ طبیعی و قانونی به لجاجت رژیم سعودی است و ملت یمن ثابت کرده که می‌تواند معادلات را بر هم بزند.