به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ببین و بخون؛ در سال‌های اخیر، سیاست‌های حمایتی دولت‌ها بیش از هر زمان دیگری بر پرداخت یارانه نقدی و اجرای طرح کالابرگ متمرکز بوده است؛ سیاست‌هایی که هدف اصلی آنها کاهش فشار هزینه‌های زندگی بر خانوارها عنوان می‌شود. با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که هر بار با افزایش سطح عمومی قیمت‌ها، ارزش واقعی این حمایت‌ها نیز کاهش یافته و خانوارها پس از مدت کوتاهی دوباره با افت قدرت خرید مواجه شده‌اند.

اکنون نیز همزمان با مطرح شدن احتمال افزایش اعتبار کالابرگ، کارشناسان اقتصادی معتقدند موفقیت این طرح بیش از آنکه به میزان اعتبار وابسته باشد، به کنترل تورم، نحوه تأمین منابع مالی و طراحی صحیح سازوکار توزیع کالاهای اساسی بستگی دارد.

افزایش اعتبار؛ راهکاری که ممکن است موقتی باشد

در ماه‌های اخیر افزایش اعتبار کالابرگ به یکی از مهم‌ترین محورهای سیاست‌های حمایتی دولت تبدیل شده است. هدف از این اقدام، افزایش قدرت خرید دهک‌های مختلف درآمدی و کاهش فشار ناشی از رشد هزینه‌های زندگی عنوان می‌شود، اما بسیاری از تحلیلگران اقتصادی معتقدند افزایش مبلغ اعتبار به تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده بهبود وضعیت معیشتی باشد.

به اعتقاد کارشناسان، زمانی که اقتصاد با نرخ‌های بالای تورم مواجه است، هرگونه افزایش در اعتبار ریالی تنها برای مدت کوتاهی قدرت خرید را تقویت می‌کند. با ادامه روند افزایش قیمت کالاهای اساسی، همان اعتبار جدید نیز به تدریج ارزش خود را از دست می‌دهد و خانوارها دوباره با همان محدودیت‌های قبلی در تأمین نیازهای روزمره روبه‌رو خواهند شد.

تجربه یارانه‌های نقدی؛ تکرار یک مسیر آشنا

بررسی روند پرداخت یارانه‌های نقدی در سال‌های گذشته نشان می‌دهد کاهش ارزش واقعی حمایت‌های معیشتی، پدیده‌ای تازه نیست. مبالغی که در ابتدای اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها بخش قابل توجهی از هزینه‌های خانوار را پوشش می‌داد، به مرور زمان و در اثر تورم‌های انباشته، بخش زیادی از قدرت خرید خود را از دست داد.

اقتصاددانان معتقدند این تجربه نشان می‌دهد مشکل اصلی سیاست‌های حمایتی، صرفاً میزان پرداختی نیست؛ بلکه کاهش مستمر ارزش پول ملی و رشد مداوم قیمت‌هاست. از این منظر، حتی اگر اعتبار کالابرگ نیز در مقاطع مختلف افزایش یابد، در صورت تداوم تورم، همان چرخه کاهش قدرت خرید دوباره تکرار خواهد شد.

کالابرگ واقعی؛ تضمین کالا به جای اعتبار ریالی

یکی از پیشنهادهایی که از سوی کارشناسان مطرح می‌شود، تغییر مبنای اجرای کالابرگ از اعتبار ریالی به تأمین سبد مشخصی از کالاهای اساسی است. در این الگو، دولت به جای اختصاص مبلغی مشخص، متعهد می‌شود مقدار معینی از کالاهای ضروری مانند برنج، روغن، گوشت، مرغ، لبنیات، حبوبات و سایر اقلام اساسی را برای خانوارها تضمین کند.

کارشناسان بر این باورند که چنین مدلی می‌تواند آثار تورم بر معیشت خانوارها را تا حد زیادی کاهش دهد، زیرا معیار حمایت، مقدار کالا خواهد بود نه ارزش پول. در این شرایط، حتی اگر قیمت کالاها در بازار افزایش پیدا کند، خانوار همچنان همان میزان کالای مورد نیاز خود را دریافت خواهد کرد.

منابع مالی؛ مهم‌ترین حلقه اجرای موفق کالابرگ

یکی از مهم‌ترین ابهامات موجود درباره توسعه طرح کالابرگ، نحوه تأمین منابع مالی آن است. تحلیلگران اقتصادی هشدار می‌دهند اگر دولت برای تأمین اعتبار این طرح به استقراض، افزایش پایه پولی یا خلق نقدینگی متوسل شود، نتیجه نهایی افزایش تورم خواهد بود؛ تورمی که در نهایت همان حمایت معیشتی را نیز بی‌اثر می‌کند.

به اعتقاد کارشناسان، سیاست‌های حمایتی زمانی می‌توانند موفق باشند که منابع آنها از محل درآمدهای پایدار، اصلاح ساختار بودجه، کاهش هزینه‌های غیرضروری یا افزایش بهره‌وری اقتصادی تأمین شود. در غیر این صورت، افزایش نقدینگی نه تنها قدرت خرید مردم را تقویت نمی‌کند، بلکه با افزایش سطح عمومی قیمت‌ها، فشار بیشتری بر دهک‌های درآمدی پایین وارد خواهد کرد.

مهار تورم؛ حلقه مفقوده سیاست‌های حمایتی

بسیاری از اقتصاددانان بر این باورند که اثربخشی هرگونه سیاست حمایتی در نهایت به وضعیت تورم گره خورده است. در اقتصادی که قیمت کالاها با سرعت افزایش پیدا می‌کند، هیچ سیاستی مبتنی بر پرداخت نقدی یا اعتبار ریالی نمی‌تواند در بلندمدت قدرت خرید خانوارها را حفظ کند.

از این رو، کنترل تورم، تقویت ارزش پول ملی، ایجاد ثبات در بازارها و اصلاح ساختارهای اقتصادی، پیش‌شرط موفقیت هر برنامه حمایتی محسوب می‌شود. بدون تحقق این اهداف، افزایش مداوم اعتبار کالابرگ تنها به بزرگ‌تر شدن اعداد روی کاغذ منجر خواهد شد؛ در حالی که قدرت خرید واقعی خانوارها همچنان در مسیر نزولی قرار خواهد داشت.

موفقیت کالابرگ به اصلاح اقتصاد وابسته است

بررسی تجربه سال‌های گذشته و تحلیل دیدگاه‌های کارشناسی نشان می‌دهد آینده طرح کالابرگ بیش از آنکه به میزان اعتبار اختصاص‌یافته وابسته باشد، به نحوه طراحی سازوکار اجرایی، شیوه تأمین منابع و مهم‌تر از همه کنترل تورم بستگی دارد. اگر سیاست‌گذار بتواند همزمان با اصلاح ساختارهای اقتصادی، امنیت دسترسی خانوارها به کالاهای اساسی را تضمین کند، کالابرگ می‌تواند به ابزاری مؤثر برای حمایت از معیشت تبدیل شود. در مقابل، اگر افزایش اعتبار بدون مهار تورم و بدون منابع مالی پایدار انجام شود، این سیاست نیز همانند بسیاری از تجربه‌های گذشته، پس از مدت کوتاهی اثر خود را از دست خواهد داد.