ببخش و فراموش کن؟ پژوهش جدید می گوید بخشش می تواند خاطره رنج را بازنویسی کند
بخشش فقط احساسات ما را آرام نمیکند، بلکه ممکن است شیوه ذخیره شدن خاطرات دردناک در مغز را نیز تغییر دهد.
بخشش فقط احساسات ما را آرام نمیکند، بلکه ممکن است شیوه ذخیره شدن خاطرات دردناک در مغز را نیز تغییر دهد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی ببین و بخون؛ ببخش و فراموش کن؟ پژوهش جدید میگوید بخشش میتواند خاطره رنج را بازنویسی کند
یک پژوهش تازه در حوزه روانشناسی نشان میدهد که بخشش فقط احساسات ما را آرام نمیکند، بلکه ممکن است شیوه ذخیره شدن خاطرات دردناک در مغز را نیز تغییر دهد. نتایج این مطالعه که در نشریه Emotion منتشر شده، نشان میدهد افرادی که فرد خطاکار را میبخشند، بعدها همان تجربه ناخوشایند را کمتر آزاردهنده به یاد میآورند.
در طول تاریخ، زندگی اجتماعی انسان بدون توانایی بخشیدن تقریباً غیرممکن بوده است. خانوادهها، جوامع و ملتها نمیتوانستند دوام بیاورند اگر هر توهین و رنجی برای همیشه با همان شدت اولیه در ذهن باقی میماند. انسانها نیاز دارند هم آسیب را به خاطر بسپارند و هم امکان ترمیم رابطه را حفظ کنند؛ و به نظر میرسد بخشش یکی از سازوکارهای مهم برای انجام همین کار است.
در این پژوهش، شرکتکنندگان تصور میکردند دو فرد ناشناس برای آنها تصاویری انتخاب کردهاند تا درون دستگاه اسکن مغزی مشاهده کنند. بسیاری از این تصاویر ناخوشایند یا آزاردهنده بود و همین موضوع باعث میشد افراد احساس کنند با آنها بدرفتاری شده است.
سپس یکی از این دو نفر عذرخواهی کرد و توضیح داد که روز سختی داشته و از انتخاب تصاویر منفی پشیمان است. فرد دیگر توضیحی سطحی ارائه داد و نشانی از پشیمانی واقعی بروز نداد.
پس از آن، شرکتکنندگان دوباره همان تصاویر منفی را دیدند و از آنها خواسته شد فرد عذرخواه را ببخشند. روز بعد، آنها بار دیگر به آزمایشگاه بازگشتند و میزان ناراحتکننده بودن تصاویر را ارزیابی کردند.
نتیجه جالب بود: پس از بخشش، تصاویر منفی کمتر آزاردهنده به نظر میرسیدند.
چرا انسانها به بخشش نیاز دارند؟
اسکنهای مغزی نشان داد زمانی که بخشش واقعاً اتفاق میافتاد، الگوی فعالیت مغز در روز دوم بیشتر شبیه الگوی فعالیت مغز در لحظه بخشیدن بود. این تغییر بهویژه در دو ناحیه مهم مشاهده شد:
قشر پیشپیشانی میانی پشتی (Dorsomedial Prefrontal Cortex): ناحیهای که به درک نیت و ذهن دیگران کمک میکند؛ یعنی همان بخشی که باعث میشود بپرسیم «او چرا این کار را کرد؟ آیا واقعاً پشیمان است؟»
هیپوکامپ خلفی (Posterior Hippocampus): بخشی از مغز که در حافظه و ثبت جزئیات تجربهها نقش دارد.
پژوهشگران معتقدند این یافتهها نشان میدهد بخشش فقط خشم را کاهش نمیدهد، بلکه زمینه تازهای به خاطره اضافه میکند؛ زمینهای که شامل توضیح فرد خطاکار، عذرخواهی و تلاش برای درک اوست.
اما همه چیز همیشه به این سادگی نیست. پژوهش نشان داد که در برخی افراد، تلاش برای بخشیدن موفق نبود و حتی روز بعد احساسات منفی شدیدتری تجربه کردند.
در این موارد، الگوهای مغزی از الگوی مرتبط با بخشش فاصله گرفتند. به بیان دیگر، بخشش اجباری یا ناکام میتواند رنج را تشدید کند. ذهن در چنین شرایطی حاضر نمیشود دیدگاه بخشنده را با خاطره آسیب ترکیب کند.
پژوهشگران میگویند انسانها معمولاً خاطرات دردناک را فراموش نمیکنند؛ بلکه اگر بخشش شکل بگیرد، آنها را به شیوهای متفاوت به یاد میآورند.
این پژوهش جمله مشهور «ببخش و فراموش کن» را به چالش میکشد. انسانها معمولاً رویدادهای آسیبزننده را فراموش نمیکنند و در بسیاری از مواقع فراموشی کامل حتی میتواند خطرناک باشد، زیرا حافظه ما را از تکرار آسیبها محافظت میکند.
آنچه سالمتر به نظر میرسد، به یاد آوردن متفاوت است؛ یعنی حفظ خاطره، اما بدون آن بار سنگین اولیه.
هر انسان آرشیوی از مهربانیها، توهینها، عذرخواهیها و خیانتها را در ذهن خود حمل میکند. اگر مغز همه این تجربهها را با همان شدت اولیه نگه میداشت، دوباره اعتماد کردن و دوست داشتن بسیار دشوار میشد. و اگر همه آنها را پاک میکرد، بارها در دام همان آسیبها میافتاد.
به نظر میرسد بخشش یکی از راههای ظریف مغز برای ایجاد تعادل میان «یادآوری» و «ترمیم» است؛ نه پاک کردن گذشته، بلکه بازنویسی معنای آن.
نویسنده: جواد آل حبیب | کارشناس ارشد روانشناسی بالینی
پایان/*
.
